Trung Ngôn
21-7-2026
Đời đúng là có những câu chuyện mà nghe xong chỉ biết cười… ra nước mắt! Năm 2019, luật sư nhân quyền Wu Shaoping bỏ Trung Quốc ra đi, không phải vì chê lương thấp hay mê “giấc mơ Mỹ”. Ông phải rời bỏ quê hương vì làm đúng nghề luật sư. Ông nhận bào chữa cho những người mà chính quyền Tập Cận Bình rất ghét: Các nhà bất đồng chính kiến, tín đồ tôn giáo bị đàn áp, học viên Pháp Luân Công…
Ở Trung Quốc (cũng như Việt Nam và các chế độ độc tài khác), làm nghề như ông Wu chẳng khác nào tự ghi tên mình vào danh sách chờ… bị bắt. Không ít đồng nghiệp của ông đã bị tước giấy phép, bị bỏ tù hoặc cho “mất nghề”. Thấy tình hình không ổn, ông quyết định “chuồn” trước khi công an kịp gõ cửa.
Đến Mỹ, ông nghĩ chắc từ nay được thở trong không khí tự do. Trong suy nghĩ của rất nhiều người trên thế giới, nước Mỹ vẫn là nơi mà những người chạy trốn các chế độ độc tài thì sẽ có cơ hội tìm được tự do. Thế nhưng, sáu năm sau, thứ ông nhận được không phải giấy chấp thuận tị nạn mà là… nhà tạm giam của ICE.
Mặc dù ông đang lái xe đi giao hàng cho Amazon, cặm cụi kiếm sống như bao người nhập cư khác, chứ không phải vượt biên, trốn chui trốn lủi, hay dùng giấy tờ giả… và hồ sơ xin tị nạn của ông vẫn đang được chính phủ Mỹ xem xét, vậy mà các nhân viên ICE của chính quyền Trump vẫn còng tay, đưa ông vào trại giam.
Thử đặt mình vào vị trí ông ấy xem. Chạy khỏi công an Trung Quốc, tưởng sang Mỹ thì yên thân, ai ngờ giữa đường lại gặp nhân viên di trú Mỹ. Đúng là số đen, dù đã bỏ chạy nửa vòng trái đất cũng không tránh khỏi…
Nói vậy không có nghĩa là Mỹ với Trung Quốc giống nhau, mà hai chuyện hoàn toàn khác. Ở Trung Quốc, một luật sư dám bênh vực người bất đồng chính kiến có thể ngồi tù nhiều năm, thậm chí mất luôn quyền hành nghề. Còn ở Mỹ, ông Wu vẫn có luật sư, có quyền kháng cáo, có báo chí độc lập, có các tổ chức nhân quyền lên tiếng. Nếu ICE làm sai thì vẫn còn tòa án để sửa sai. Đó chính là điểm khác biệt rất lớn.
Nhưng cũng chính vì khác biệt đó mà người ta càng thấy tiếc. Một đất nước thường tự hào là ngọn hải đăng của tự do thì đáng lẽ phải nhận ra ai là người đang chạy trốn độc tài, ai là người lợi dụng hệ thống, chứ thấy hồ sơ chưa xong là gom hết vào một rọ thì chẳng khác nào chính quyền này đứng về phía kẻ độc tài.
Wu Shaoping đâu phải một người vô danh, giới nhân quyền quốc tế biết rất rõ ông là ai. Ông đã đánh đổi sự nghiệp, gia đình và cả sự an toàn của bản thân chỉ để bảo vệ quyền con người ở Trung Quốc. Nếu một người như vậy cũng bị bắt trước rồi tính sau thì những người đang đấu tranh chống độc tài ở khắp nơi sẽ nghĩ gì? Họ sẽ tự hỏi: “Nếu đến Mỹ rồi mà vẫn chưa chắc được đối xử khác, vậy mình còn biết chạy đi đâu?”
Bao nhiêu năm nay, nước Mỹ xây dựng hình ảnh là nơi cưu mang những người chạy trốn áp bức. Từ những người đào thoát khỏi Liên Xô, Cuba cho đến các nhà hoạt động ở Iran, Venezuela hay Trung Quốc. Đó là một thứ “thương hiệu” từng khiến cả thế giới nể phục. Không phải vì nước Mỹ giàu nhất hay mạnh nhất, mà vì nước Mỹ từng sẵn sàng mở cửa cho những người bị chế độ độc tài truy đuổi.
Thương hiệu đó không tự nhiên mà có, nó được xây bằng hàng ngàn câu chuyện thật. Nhưng cũng có thể bị sứt mẻ chỉ vì vài câu chuyện như của Wu Shaoping.
Chính quyền Donald Trump có quyền siết chặt nhập cư. Mọi người không chống lại chuyện một quốc gia phải bảo vệ biên giới của mình, nhưng bảo vệ biên giới không có nghĩa là nhìn ai cũng như nhau.
Người vượt biên để trốn truy nã hình sự, khác với người chạy trốn đàn áp chính trị. Người dùng giấy tờ giả khác với người có hồ sơ hợp pháp đang chờ xét duyệt. Nếu cầm một cái búa rồi thấy cái gì cũng giống cái đinh thì đó không còn là thực thi công lý nữa, mà là thực thi theo kiểu “quét cho sạch”.
Điều buồn nhất là hồ sơ xin tị nạn của ông Wu đã nằm đó suốt sáu năm. Sáu năm đủ để một đứa trẻ học xong tiểu học. Sáu năm đủ để ông Wu đi làm, đóng thuế, giao hàng, xây dựng cuộc sống mới và mỗi ngày vẫn ngóng chờ một quyết định chưa biết bao giờ mới tới.
Nhiều người cứ nghĩ tị nạn là được vào Mỹ rồi thì xong. Không hẳn, vì có người phải sống lơ lửng nhiều năm, không biết ngày mai mình sẽ được ở lại hay bị đưa đi. Sự chờ đợi kéo dài ấy đôi khi cũng là một kiểu trừng phạt.
Trớ trêu nhất là, ở Trung Quốc, ông Wu Shaoping bị coi là người chuyên bảo vệ “kẻ gây rối”; sang Mỹ, chính ông lại trở thành người bị lực lượng thực thi pháp luật đưa lên xe khi đang cặm cụi giao từng gói hàng Amazon.
Có lẽ chính ông cũng không ngờ cuộc đời mình lại có đoạn kết buồn cười đến vậy. Có thể rồi ông sẽ được trả tự do; có thể hồ sơ của ông sẽ được giải quyết; có thể mọi chuyện sẽ ổn, nhưng cái cảm giác vừa chạy thoát một chế độ chuyên bắt người vì chính kiến, rồi lại bị còng tay ở đất nước mình từng xem là biểu tượng của tự do, chắc ông Wu khó mà quên được.
Nước Mỹ vẫn có quyền bảo vệ biên giới, nhưng nước Mỹ cũng nên bảo vệ luôn điều từng làm nên uy tín của mình: Biết phân biệt giữa người đi tìm tự do và người lợi dụng tự do. Nếu không, câu chuyện của ông Wu Shaoping sẽ trở thành một câu chuyện rất mỉa mai: Chạy thoát khỏi Tập Cận Bình, cuối cùng lại bị Donald Trump “đón tiếp” theo cách chẳng khác gì một nghi phạm!
Nguồn: Tiếng Dân