Viễn Trình
Tôi biết viết về nghệ thuật, nhất là nghệ thuật điêu khắc, là một việc không hề dễ. Chỉ cần sơ sẩy một chút là cái dốt của mình lộ ra ngay. Nhưng thôi, biết sao nói vậy, nghĩ sao viết vậy. Dốt những điều đáng dốt thì cũng chẳng hại chết ai!
Điêu khắc gia người Pháp Auguste Rodin, bậc thầy của nghệ thuật điêu khắc cuối thế kỷ 19, từng nói: “Sculpture is the art of the hole and the lump”, tạm dịch: “Điêu khắc là nghệ thuật của lồi và lõm”.
Nghe qua tưởng chừng đơn giản, nhưng chỉ với những khoảng lồi và lõm ấy mà nhân loại đã miệt mài suốt hàng ngàn năm đục đẽo, đắp bồi, thêm bớt, mài giũa những vật thể vô tri vô giác để tạo nên những tuyệt tác nghệ thuật sống động, trường tồn cùng thời gian.
Những ngày đầu đặt chân đến nước Úc cách đây hơn bốn thập niên, thời đó trong cộng đồng người Việt đã có một điêu khắc gia kiêm họa sĩ nổi tiếng, được cả cộng đồng Việt lẫn giới nghệ thuật chính mạch biết đến và kính trọng đó là cố điêu khắc gia Lê Thành Nhơn. Ông qua đời năm 2002, để lại cho đời một di sản nghệ thuật đồ sộ với nhiều tác phẩm điêu khắc và hội họa độc đáo và giá trị. Tiêu biểu có thể kể đến tượng chân dung cụ Phan Bội Châu tại Huế cùng nhiều công trình nghệ thuật lớn khác tại Sài Gòn. Tại Úc, các tác phẩm của ông hiện diện trang trọng trong khuôn viên nhiều trường đại học danh tiếng và các thành phố lớn như Sydney, Canberra, Melbourne và Tasmania.
Ở thế hệ kế tiếp thì có điêu khắc gia, họa sĩ và nhạc sĩ Lê Phú, người mà tôi có cơ duyên quen thân và luôn xem như một người anh đáng kính. Xuất thân là một kỹ sư, nhưng hơn ba mươi năm trước anh Lê Phú đã chọn dấn thân trọn vẹn vào con đường nghệ thuật. Từ đó đến nay anh không ngừng học hỏi, sáng tạo và nuôi dưỡng niềm đam mê của mình. Hầu như năm nào anh cũng có tác phẩm tham gia các cuộc triển lãm của Hội Điêu Khắc Victoria và nhiều lần được trao những giải thưởng giá trị.
Là một người Việt tỵ nạn đến Úc với hai bàn tay trắng, hành trang của Lê Phú hôm nay không chỉ là mái tóc bạc nhuốm màu thời gian và những thăng trầm của cuộc sống, mà còn là cả một gia tài nghệ thuật gồm những tác phẩm điêu khắc, những bức tranh và những bản nhạc mang đậm dấu ấn đời mình. Trong đó có nỗi đau của quê hương, thân phận con người và đặc biệt là cuộc hành trình tìm tự do đầy nước mắt của hàng triệu người Việt sau biến cố 1975.
Chính từ những suy tư và ký ức ấy, tác phẩm điêu khắc “Thuyền Hạc Huyền Thoại” đã ra đời. Tác phẩm đã được chính thức khánh thành vào sáng ngày 20.6.2026 trong một buổi lễ trang trọng do Hội đồng Thành phố Yarra tổ chức nằm trong chuỗi sinh hoạt kỷ niệm 50 năm người Việt định cư tại Victoria nói riêng và trên toàn nước Úc nói chung.
Nói về đứa con tinh thần của mình, ĐKG Lê Phú phát biểu tại buổi lễ khánh thành rằng“Điểm nhấn của tác phẩm là phần đầu nghiêng của chiếc thuyền hạc, biểu tượng cho sự khôn ngoan để luồn lách qua hiểm nguy và sống sót trên hành trình vượt đại dương. Sự dẫn dắt thiêng liêng ấy là minh chứng cho sự chở che của tổ tiên và sự quan phòng của Thượng Đế. Bên trái là trùng khơi sóng dữ bủa vây đường chạy trốn, nhưng bên phải là những con sóng hiền hòa đưa con người về bến bờ tự do… Tác phẩm này dùng biểu tượng trường tồn của dân tộc để kể câu chuyện lịch sử của thời đại mới. Vì vậy, nó không chỉ dành riêng cho nguời tị nạn mà cho tất cả những nguời Việt chọn nước Úc tự do, công bằng và dân chủ làm quê hương thứ hai.”
Mặc dầu thời tiết khá lạnh, bầu trời luôn chực đổ mưa nhưng buổi lễ khánh thành thu hút trên dưới 300 đồng hương tham dự. Buổi lễ được diễn ra trong bầu không khí trang nghiêm, ấm cúng và tương kính… Khoảnh khắc lúc ĐKG Lê Phú và vị Thị trưởng thành phố Yarra thực hiện nghi thức cắt dây kéo màn để lộ bức tượng “Thuyền Hạc Huyền Thoại” có lẽ là giây phút lịch sử nhất, đẹp nhất, vui nhất và người tham dự mong đợi nhất! Mọi người ai cũng trầm trồ khen ngợi chụp hình lưu niệm với tác phẩm và tác giả. Đâu đó nhiều người đứng cúi đầu lặng lẽ, có lẽ họ đang hồi tưởng về một chặng đường vượt thoát đầy gian nan mà họ đã trải qua, một ký ức còn tươi rói những vết thương lòng mà liệu thuốc thời gian không thể chữa lành.
Vậy là kể từ nay, thành phố Melbourne có thêm một tượng đài đánh dấu sự có mặt của người Việt đặc biệt là người Việt tỵ nạn CS sau biến cố và cuộc đổi đời Tháng Tư 1975 trên quốc gia Úc Đại Lợi tự do, dân chủ, công bình và bác ái này!
Xin mời quý đồng hương khắp nơi trên thế giới mỗi lần có dịp viếng thăm thành phố Melbourne hãy đến thăm tượng đài “Thuyền Hạc Huyền Thoại” không để chỉ ôn lại một chặng đường gian nan mà chính mình và cộng đồng người Việt đã đi qua, mà còn để chiêm ngưỡng một tác phẩm nghệ thuật vượt qua giới hạn của thời gian và không gian nơi câu chuyện về hành trình vượt thoát tìm tự do được điêu khắc gia Lê Phú kể lại bằng chính câu chuyện của chính mình và của hàng triệu người khác bằng nghệ thuật của lồi và lõm đại diện cho âm và dương, khổ đau và hạnh phúc, tuyệt vọng và hy vọng, địa ngục và thiên đàng và trên hết là áp bức và tự do…
Tượng đài “Thuyền Hạc Huyền Thoại”
Bằng đồng.
Dài 2m, cao hơn 1m, nặng trên 200kg.
Đặt trên bệ đúc bọc inox cao 1.3m
Địa điểm tượng đài: Lennox and Butler Street Park 2–8 Lennox Street, Richmond, Victoria
Viễn Trình
20.6.2026