Nhạc Việt Nam Chọn Lọc
Còn một chút gì để nhớ (Thơ Vũ Hữu Định, Nhạc: Phạm Duy) là một trường hợp khá hiếm trong âm nhạc Việt Nam: càng nghe càng thấy gần, kể cả với những người chưa một lần đặt chân đến Pleiku. Điều đó lý giải vì sao sau nhiều thập niên, ca khúc vẫn sống trong lòng nhiều thế hệ.
Điều kỳ lạ là bài hát không kể một câu chuyện lớn. Không có chiến công, không có bi kịch dữ dội, cũng chẳng có lời thề non hẹn biển. Chỉ vài nét chấm phá:
“Phố núi cao phố núi đầy sương
Phố núi cây xanh trời thấp thật buồn…”
Chỉ bằng vài câu, người nghe đã nhìn thấy một thành phố chìm trong sương, bầu trời như hạ thấp xuống mái nhà, cây xanh phủ kín, nhịp sống chậm rãi. Đó là nghệ thuật gợi hơn tả.
Rồi đến hình ảnh:
“Anh khách lạ đi lên đi xuống
May mà có em đời còn dễ thương.”
Một câu hát giản dị nhưng rất “đời”. Người khách lạ giữa vùng đất xa xôi bỗng tìm thấy chút hơi ấm từ một cô gái phố núi. “Em” ở đây không chỉ là một thiếu nữ. Em còn là biểu tượng của sự thân thiện, của lòng hiếu khách, của vẻ đẹp khiến một vùng đất trở nên đáng nhớ.
Đỉnh cao của ca từ nằm ở những chi tiết rất nhỏ:
“Nên tóc em ướt và mắt em ướt
Nên em mềm như mây chiều trong.”
Không phải vẻ đẹp rực rỡ, mà là vẻ đẹp mong manh. Mái tóc ướt vì sương. Đôi mắt cũng như thấm hơi nước của phố núi. Cả con người hòa vào thiên nhiên. Đó là chất thơ rất Việt Nam.
Đặc biệt, hai câu:
“Phố xá không xa nên phố tình thân
Đi dăm phút đã về chốn cũ.”
Nghe tưởng chỉ nói chuyện địa lý, nhưng lại nói về khoảng cách giữa con người với con người. Thành phố nhỏ nên lòng người gần nhau. Không cần mất hàng giờ để đi hết phố. Không cần nhiều thời gian để quen một người. Có lẽ vì vậy mà tình cảm ở đây cũng đến tự nhiên hơn.
Và rồi câu kết đã trở thành bất tử:
“Mai xa lắc trên đồn biên giới
Còn một chút gì để nhớ để quên.”
“Nhớ để quên” là một nghịch lý rất đẹp. Có những ký ức muốn quên vì quá da diết, nhưng càng quên lại càng nhớ. Chính sự mơ hồ ấy khiến mỗi người nghe đều tìm thấy câu chuyện của riêng mình.
Ca khúc này cũng phản ánh một nét đặc sắc của nền tân nhạc Việt Nam trước năm 1975 ở miền Nam. Đó là sự gặp gỡ giữa thơ và âm nhạc.
Nhạc sĩ Phạm Duy không chỉ phổ nhạc cho bài thơ của Vũ Hữu Định, mà còn làm cho bài thơ có thêm một đời sống mới. Giai điệu không lấn át ngôn từ, cũng không minh họa đơn thuần, mà nâng cảm xúc của bài thơ lên thành ký ức tập thể.
Đó là một đặc điểm nổi bật của nhiều ca khúc thời kỳ này: giai điệu tinh tế, ca từ giàu chất văn học, ít khẩu hiệu, ít lên gân, nhưng rất bền với thời gian. Chính vì đặt con người, thiên nhiên và cảm xúc lên trung tâm nên nhiều tác phẩm vẫn còn nguyên sức sống sau hàng chục năm.
Ngày nay, phương tiện hiện đại giúp chúng ta đi rất xa, rất nhanh. Chỉ vài giờ là có thể đến Pleiku, Đà Lạt hay bất kỳ thành phố nào. Nhưng nghịch lý là càng kết nối bằng công nghệ, nhiều người lại cảm thấy xa nhau hơn.
Trong thời đại mạng xã hội, người ta có thể sở hữu hàng nghìn “bạn bè”, nhưng lại hiếm khi nhớ nổi một ánh mắt, một nụ cười hay một buổi chiều nhiều sương của một vùng đất. Những chuyến đi đôi khi chỉ còn là những bức ảnh để đăng, thay vì những ký ức để mang theo.
Có lẽ vì thế mà “Còn một chút gì để nhớ” vẫn khiến người nghe rung động. Nó nhắc rằng điều đáng nhớ nhất của một nơi không phải những tòa nhà hay danh thắng, mà là con người mình từng gặp, cảm xúc mình từng có và những khoảnh khắc rất bình thường nhưng chân thật.
Ai đã từng đến Pleiku đều có thể mỉm cười khi nghe bài hát. Còn những người chưa từng đến cũng vẫn thấy nơi ấy thật gần. Đó chính là sức mạnh của nghệ thuật: biến một địa danh thành miền ký ức chung của nhiều thế hệ, và biến một cuộc gặp gỡ rất riêng thành cảm xúc của biết bao người. Chỉ khi một tác phẩm làm được điều đó, nó mới thật sự trở thành một ca khúc đi cùng năm tháng.
Nguồn: Nhạc Việt Nam Chọn Lọc
URL: https://www.facebook.com/share/p/1JGQWa187S/