Lý Đức Ngôn
Mới đây, tạp chí Mỹ The Diplomat đăng bài viết tiết lộ rằng ông Vương Kỳ Sơn hiện đang bị quản thúc tại gia ở Bắc Kinh. Mạng lưới thân tín rộng lớn trong giới chính trị và kinh doanh do ông dày công xây dựng nhiều năm qua, đang bị ông Tập Cận Bình từng bước xóa sổ một cách có hệ thống. 4 thư ký thân cận nhất của ông Vương đều đã lần lượt gặp biến cố. Theo bài viết, việc ông Tập mạnh tay với ông Vương là nhằm dọn sạch những trở ngại đối với mục tiêu tiếp tục giữ chức tại Đại hội XXI của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ). Ngoài ra, cũng có nguồn tin cho biết, ông Vương Kỳ Sơn hiện đã bước vào giai đoạn xác minh ban đầu của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương.
The Diplomat: Vương Kỳ Sơn bị quản thúc tại gia ở Bắc Kinh
Cuộc đấu đá nội bộ trong ĐCSTQ tiếp tục leo thang. Dennis Wilder, cựu Giám đốc cấp cao phụ trách các vấn đề Đông Á thuộc Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ và từng là trợ lý đặc biệt của Tổng thống Mỹ, gần đây đã đăng một bài phân tích trên tạp chí nổi tiếng của Mỹ The Diplomat. Bài viết cho rằng để bảo đảm có thể tiếp tục nắm quyền tại Đại hội XXI của ĐCSTQ, ông Tập Cận Bình sau khi tiến hành thanh lọc hàng loạt tướng lĩnh cấp cao trong quân đội, bao gồm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp cùng nhiều lãnh đạo quân đội khác, hiện đã chuyển mũi nhọn sang các nguyên lão có ảnh hưởng trong nội bộ đảng. Mục tiêu mới nhất bị ông mạnh tay xử lý chính là đồng minh cũ của ông – cựu Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị và cựu Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Vương Kỳ Sơn.
Bài báo cho biết, mặc dù chính quyền Trung Quốc chưa công khai cáo buộc ông Vương bất kỳ tội danh nào, nhưng trên thực tế ông đã bị quản thúc tại gia ở Bắc Kinh. Đồng thời, kể từ tháng 10/2023, ông gần như hoàn toàn “biến mất” khỏi các phương tiện truyền thông chính thức của ĐCSTQ.
4 thư ký thân cận nhất của Vương Kỳ Sơn đều gặp biến cố
Mạng lưới thân tín rộng lớn trong giới chính trị và tài chính mà ông Vương Kỳ Sơn dày công xây dựng nhiều năm qua cũng đang bị ông Tập Cận Bình từng bước “cắt bỏ” một cách có hệ thống. Ngày 2/6 năm nay, Lê Hiểu Hồng, cựu thư ký riêng của ông Vương Kỳ Sơn, người từng giữ chức Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật của Ủy ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc và Chủ nhiệm Văn phòng Tổ lãnh đạo Công tác Thanh tra Trung ương, đã bị nhà chức trách lập hồ sơ điều tra.
Trong giai đoạn từ tháng 2/2004 đến ngày 29/11/2007, khi ông Vương Kỳ Sơn giữ chức Thị trưởng Bắc Kinh, Lê Hiểu Hồng là Tổng Thư ký Chính quyền thành phố kiêm Chủ nhiệm Văn phòng Chính quyền Bắc Kinh và là thư ký thân cận của ông vào thời điểm đó.
Đến nay, 4 thư ký riêng thân cận nhất trước đây của ông Vương Kỳ Sơn đều đã bị thanh trừng. Cả 4 người này đều từng giữ các vị trí tổng thư ký hoặc lãnh đạo chủ chốt dưới quyền ông Vương Kỳ Sơn và được xem là những trợ thủ thân tín nhất của ông.
3 thư ký còn lại của ông Vương Kỳ Sơn cũng lần lượt bị điều tra trong những năm gần đây.
Ngày 24/3, theo thông báo trên trang web của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương và Ủy ban Giám sát Quốc gia Trung Quốc, Chu Lượng – Ủy viên Đảng ủy, Phó Cục trưởng Tổng cục Giám sát và Quản lý Tài chính Quốc gia Trung Quốc – bị nghi ngờ vi phạm kỷ luật và pháp luật nghiêm trọng, hiện đang bị điều tra kỷ luật và giám sát.
Được biết, từ năm 1997, Chu Lượng đã làm thư ký cho ông Vương Kỳ Sơn và theo ông công tác tại nhiều cơ quan như Chính quyền tỉnh Quảng Đông, Văn phòng Cải cách Thể chế, Tỉnh ủy Hải Nam, Chính quyền thành phố Bắc Kinh và Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương. Hai người đã làm việc cùng nhau trong khoảng 20 năm.
Trong thời gian Vương Kỳ Sơn giữ chức Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị kiêm Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương, năm 2013 Chu Lượng được bổ nhiệm làm Phó Tổng Thư ký Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương; tháng 4/2015 giữ chức Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức của cơ quan này; đến tháng 9 cùng năm, ông được thăng chức Trưởng ban Tổ chức và trở thành người phụ trách công tác nhân sự chủ chốt của Vương Kỳ Sơn tại Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương.
Ngày 5/2/2024, Điền Huệ Vũ, cựu Bí thư Đảng ủy kiêm Chủ tịch Ngân hàng Thương mại Cổ phần China Merchants Bank, bị tuyên án tử hình hoãn thi hành án. Năm 1994, khi ông Vương Kỳ Sơn giữ chức Chủ tịch kiêm Bí thư Đảng ủy Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc, Điền Huệ Vũ là thư ký của ông và cũng tham gia công tác thành lập Công ty Tài chính Quốc tế Trung Quốc (CICC).
Ngày 28/1/2022, Đổng Hoành, cựu Phó Trưởng đoàn Thanh tra Trung ương, bị kết án tử hình hoãn thi hành án với tội danh nhận hối lộ. Từ tháng 3/2000, khi ông Vương Kỳ Sơn giữ chức Chủ nhiệm kiêm Bí thư Đảng ủy Văn phòng Cải cách Thể chế Kinh tế Quốc vụ viện, Đổng Hoành đã làm thư ký cho ông trong suốt 6 năm.
Tập Cận Bình dè chừng Vương Kỳ Sơn, dọn đường cho nhiệm kỳ thứ tư
Mạng lưới quan hệ rộng lớn mà ông Vương Kỳ Sơn xây dựng trong lĩnh vực tài chính suốt nhiều năm cũng trở thành mục tiêu điều tra của chính quyền. Hơn 10 lãnh đạo cấp cao từng làm việc dưới thời ông tại Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc đã bị điều tra. Ngoài ra, nhiều lãnh đạo của Công ty Tài chính Quốc tế Trung Quốc (CICC) – doanh nghiệp đầu tư mà ông Vương Kỳ Sơn tham gia sáng lập – cũng bị điều tra với cáo buộc “liên quan đến tham nhũng”.
Bài viết phân tích rằng trước khi hỗ trợ ông Tập Cận Bình tiến hành chiến dịch chống tham nhũng “đả hổ”, ông Vương Kỳ Sơn từng giữ chức Chủ tịch Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc dưới thời cựu Thủ tướng Chu Dung Cơ. Ông đã trải qua cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998 và cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, đồng thời có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực tài chính và kinh tế của Trung Quốc. Nhờ đó, ông xây dựng được một mạng lưới quan hệ rất rộng, điều mà ông Tập Cận Bình được cho là đặc biệt e ngại.
Mặc dù chính quyền Trung Quốc khẳng định việc thanh lọc phe cánh của ông Vương Kỳ Sơn không phải là thanh trừng chính trị mà chỉ là chiến dịch chống tham nhũng, bài viết của The Diplomat cho rằng cách giải thích này khó có sức thuyết phục. Việc ông Tập Cận Bình mạnh tay với người từng là đồng minh thân cận trong chiến dịch chống tham nhũng rất có thể nhằm bảo đảm ông có thể tiếp tục giữ chức tại Đại hội XXI của ĐCSTQ vào năm 2027 mà không gặp phải sự cản trở từ ông Vương Kỳ Sơn và các nguyên lão khác trong đảng. Theo bài viết, trong nội bộ ĐCSTQ tồn tại một thông lệ, theo đó các nguyên lão sau khi nghỉ hưu có quyền đề cử nhà lãnh đạo cao nhất của đảng.
Nguyên nhân Tập Cận Bình mạnh tay với Vương Kỳ Sơn được hé lộ
Tác giả bài viết cho biết, ngay từ năm 2018, khi ông Vương Kỳ Sơn giữ chức Phó Chủ tịch nước Trung Quốc, ông đã cảm nhận mối quan hệ giữa ông Tập Cận Bình và ông Vương Kỳ Sơn có phần tế nhị. Khi đó, với tư cách thành viên phái đoàn của Viện Brookings (Mỹ), ông Dennis Wilder đã gặp ông Vương Kỳ Sơn trong một cuộc họp tại Trung Nam Hải. Khác với phong cách thường ngày là mặc vest công sở trang trọng, ông Vương Kỳ Sơn hôm đó ăn mặc giống như nhiều công nhân bình thường ở Trung Quốc. Trong suốt cuộc gặp, ông cũng nhiều lần nhấn mạnh rằng người “đưa ra quyết định cuối cùng” chính là ông Tập Cận Bình.
Bài viết cho rằng ông Vương Kỳ Sơn chưa từng chống lại ông Tập, trái lại luôn trung thành và tích cực thực hiện ý chí của ông. Tuy nhiên, ông Tập Cận Bình vốn nổi tiếng đa nghi. Uy tín, ảnh hưởng chính trị tiềm tàng cùng mạng lưới quan hệ rộng lớn của ông Vương Kỳ Sơn trong nội bộ ĐCSTQ đều khiến ông Tập cảm thấy bất an. Tương tự, mạng lưới quan hệ sâu rộng của cựu Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp trong quân đội cũng bị ông Tập xem là một mối đe dọa lớn.
Bài viết dẫn phân tích của các học giả cho rằng các nhà lãnh đạo theo mô hình cai trị chuyên chế thường phải liên tục chứng minh quyền lực tuyệt đối của mình, thậm chí bằng cách thanh trừng cả những thân tín gần gũi nhất. Vì vậy, dù là cuộc thanh lọc các tướng lĩnh cấp cao trong quân đội hay việc xử lý ông Vương Kỳ Sơn thì đều xuất phát từ cùng một nguyên nhân.
Phân tích: Vương Kỳ Sơn bị gạt ra ngoài lề vì “công cao át chủ”
Trong nhiệm kỳ đầu của ông Tập Cận Bình, ông Vương Kỳ Sơn nắm quyền lãnh đạo Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương, được ví như người nắm “cán dao” của chiến dịch chống tham nhũng. Ông đã hỗ trợ ông Tập hạ bệ nhiều “đại hổ” như Chu Vĩnh Khang, đồng thời góp phần củng cố quyền lực cho ông Tập.
Bình luận viên chính trị Vương Hữu Quần viết trên The Epoch Times rằng vào tháng 1/2013, tại Hội nghị toàn thể lần thứ hai của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương khóa XVIII, ông Tập Cận Bình phát động chiến dịch được gọi là “chống tham nhũng, diệt hổ”. Theo ông, mục đích thực chất là giành lại quyền lực từ tay Giang Trạch Dân và Tăng Khánh Hồng.
Kể từ đó, ông Vương Kỳ Sơn trở thành “đội trưởng đánh hổ” của ông Tập Cận Bình, giúp ông bắt giữ hàng loạt quan chức cấp cao trong đảng, chính quyền và quân đội do Giang Trạch Dân và Tăng Khánh Hồng đề bạt, qua đó tạo điều kiện để ông Tập trở thành cái gọi là “hạt nhân Tập” và nắm giữ quyền lực tối cao trong ĐCSTQ. Theo bài viết, những “đóng góp” này là điều mà không ai khác có thể thay thế.
Khi đó, mô hình quyền lực của ĐCSTQ thậm chí còn được gọi là “thể chế Tập – Vương”. Trong giới quan chức Trung Quốc từng lưu truyền câu nói: “Thà gặp Diêm Vương còn hơn gặp lão Vương”. Ý nói nhiều quan chức tham nhũng nghiêm trọng thà tự sát còn hơn rơi vào tay Vương Kỳ Sơn. Điều này cho thấy ông từng được xem là một nhân vật rất cứng rắn.
Tuy nhiên, sau khi trở thành “hạt nhân Tập”, tâm lý của ông Tập Cận Bình được cho là đã thay đổi. Mối quan hệ từng là bạn đồng hành chuyển thành quan hệ “quân – thần”. Và điều mà “quân” lo ngại nhất chính là một “thần” có “công cao át chủ”. Theo bài viết, ông Vương Kỳ Sơn chính là người như vậy.
Sau khi tái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai tại Đại hội XIX của ĐCSTQ vào tháng 10/2017, ông Tập Cận Bình không để ông Vương Kỳ Sơn tiếp tục giữ chức Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị và Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương, mà chỉ bố trí ông giữ chức vụ mang tính nghi lễ là Phó Chủ tịch nước. Tuy nhiên, ông Tập vẫn không hoàn toàn yên tâm và áp đặt nhiều hạn chế đối với ông Vương Kỳ Sơn. 5 năm giữ cương vị Phó Chủ tịch nước cũng là quãng thời gian ông Vương Kỳ Sơn từng bước bị gạt ra ngoài lề quyền lực.
Có thông tin Vương Kỳ Sơn đã bước vào giai đoạn xác minh ban đầu của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương
Theo một số nguồn tin, sự đảo chiều trong quan hệ giữa ông Tập Cận Bình và ông Vương Kỳ Sơn còn xuất phát từ một nguyên nhân khác.
Nhà bình luận chính trị Thái Thận Khôn, hiện sống tại Mỹ, trước đây từng tiết lộ rằng trong thời gian giữ chức Phó Chủ tịch nước, ông Vương Kỳ Sơn từng được ông Tập Cận Bình hỏi ý kiến. Vương được cho là đã nói rằng sau Đại hội XX ông sẽ không tiếp tục giữ chức và đồng thời khuyên ông Tập cũng không nên tiếp tục tái nhiệm. Theo nguồn tin này, ông Tập Cận Bình hoàn toàn không chấp nhận lời khuyên đó, và chính điều này đã dẫn đến việc ông tiến hành thanh lọc những người xung quanh ông Vương Kỳ Sơn.
Ngày 2/6, ông Thái Thận Khôn đăng trên nền tảng X rằng: “Để bảo đảm có thể tiếp tục giữ chức tại Đại hội XXI, Tập Cận Bình không còn nể tình các đồng minh chính trị cũ. Vương Kỳ Sơn – người từng dốc toàn lực hỗ trợ Tập trong chiến dịch chống tham nhũng và lập nhiều công lao trong việc dọn đường chính trị cho ông – giờ đây chỉ có thể chứng kiến từng người thân cận của mình lần lượt bị hạ bệ. Không biết ông có cảm thấy chính trường thật vô tình hay không”.
Trong một bài đăng khác, Thái Thận Khôn cho biết ông từng trao đổi với một người bạn về việc ông Tập Cận Bình mạnh tay thanh trừng các cựu thuộc hạ của ông Vương Kỳ Sơn. Người bạn nhận xét rằng điều này chẳng khác nào “lăng trì” ông Vương Kỳ Sơn. Dù bản thân ông Vương có thể không trực tiếp chịu đau đớn về thể xác, nhưng đối với một chính trị gia từng tung hoành trên chính trường suốt nhiều thập kỷ, việc chứng kiến từng thân tín cũ lần lượt bị đưa ra xét xử và nhận án tử hình hoãn thi hành hoặc tù chung thân cũng đủ khiến bất kỳ ai suy sụp về tinh thần.
Tình hình hiện nay của ông Vương Kỳ Sơn cũng đang thu hút nhiều sự chú ý và đồn đoán từ bên ngoài.
Ngày 26/6, tài khoản trên nền tảng X mang tên “Chủ tịch Ming của Tạp chí Chính trị và Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương” đăng tải thông tin cho rằng: “Vương Kỳ Sơn hiện đã bước vào giai đoạn xác minh ban đầu của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương”.
Hiện vẫn chưa thể kiểm chứng tính xác thực của thông tin này. Việc ông Vương Kỳ Sơn có trở thành “đại hổ” tiếp theo hay không vẫn cần tiếp tục được theo dõi.
Lý Đức Ngôn/ Vision Times