Bói toán phổ biến tại Hàn Quốc, nhưng ngày càng nhiều người tin lời chatbot AI, khiến thầy bói truyền thống dần mất khách.
Ở tuổi 86, Song Oh-soon là một trong những thành viên cuối cùng của cộng đồng khiếm thị hành nghề xem bói tại làng Mia, ngoại ô Seoul. Ngôi làng từng thu hút nhiều thế hệ người Hàn Quốc đến tìm lời khuyên và giải đáp thắc mắc về mọi thứ, từ bệnh tật, tiền bạc đến tình duyên.
Theo Trung tâm Văn hóa Seongbuk, làng Mia hình thành năm 1966, khi thầy bói mù đầu tiên tới đây định cư. Khi Seoul phát triển bùng nổ ở thập niên 1970 và 1980, ngôi làng hưởng lợi từ giá thuê rẻ và lượng khách hàng tiềm năng qua lại liên tục.
Theo tạp chí Issues, sau giai đoạn 1950-1953, Hàn Quốc là nước đang phát triển điển hình với tài nguyên, cơ sở sản xuất nghèo nàn, thị trường nội địa nhỏ bé, phụ thuộc vào những nước khác để đảm bảo an ninh quốc gia. Họ sau đó vươn lên thành cường quốc công nghệ toàn cầu, vài năm qua còn thu lợi nhuận khổng lồ từ sản xuất chip AI.
Tuy nhiên, sự phát triển đó cũng đặt ra thách thức cho làng Mia. Nhiều khách hàng trước đây đến làng để xin lời khuyên về sức khỏe giờ trực tiếp tới bệnh viện khám. Thay vì đăng ký buổi xem bói giá 50.000 won (35,5 USD) của bà Song, họ chuyển sang dịch vụ AI giá rẻ, thậm chí miễn phí.
Kim Da-ae, du khách 36 tuổi, đánh giá xem bói AI tại cửa hàng sản phẩm văn hóa Vinaida ở Seoul hồi tháng 4 là “trải nghiệm độc đáo”. Kim kể, gặp pháp sư thực thụ có thể khiến cô thấy “e ngại và nặng nề”, nhưng khi tình cờ đi ngang qua và thấy biển quảng cáo của cửa hàng, cô bước vào với tâm trạng thoải mái.
Trong gian phòng nhỏ, Kim nhập tên, giới tính và ngày sinh vào máy tính. Pháp sư ảo xuất hiện dưới dạng mặt nạ treo lơ lửng và hình ảnh khuôn mặt người được chiếu lên, yêu cầu cô trình bày mối bận tâm của mình qua tai nghe.
Hệ thống kết hợp công nghệ nhận dạng giọng nói với chatbot AI tạo sinh để pháp sư ảo và khách hàng tương tác với nhau. Tiếp theo, hệ thống đề cập đến Tứ trụ (saju) – phương pháp xem bói truyền thống dựa trên năm, tháng, ngày và giờ sinh, trao cho khách hàng “bùa hộ mệnh” bằng nhựa chứa mã QR, có thể quét bằng điện thoại để xem chi tiết vận mệnh.
Bên kia phòng là một robot khác đeo kính, sử dụng camera và cánh tay máy để vẽ lại, đồng thời “đọc” khuôn mặt của khách hàng, dự đoán tương lai. Kết quả đưa ra cho Kim là “vận mệnh tươi sáng, cân bằng, kiên cường trước thay đổi, với những mối quan hệ tốt lành”. Cô nhận xét lời phán phù hợp với tính cách thực, vì cô vốn coi trọng các mối quan hệ và cũng rất thực tế.
Mỗi dịch vụ tại Vinaida có giá 8.000 won (5,6 USD). Khách hàng trò chuyện với pháp sư AI bằng 4 ngôn ngữ: tiếng Hàn, tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Nhật. Theo quản lý Kim Hae-seol, cửa hàng thu hút khoảng 100 khách mỗi ngày từ khi khai trương vào tháng 2.
Ngày nay, sự tĩnh lặng là “khách hàng” thường xuyên của bà Song. Mia từng là nơi 70-80 thầy bói mù sinh sống, nhưng hiện còn chưa đến 20. Nhiều người đã qua đời, cửa hàng của họ nằm khuất trong những con hẻm nhỏ, treo tấm biển “bói toán truyền thống” phai màu.
“Tôi không nghĩ mọi người ít quan tâm đến bói toán hơn. Nhưng ngày nay, họ tra cứu trên mạng nên không đến chỗ chúng tôi nữa”, bà nói.
Số liệu thống kê phản ánh nhận định của bà. Theo công ty phân tích InnoForest, ngành bói toán ở Hàn Quốc vẫn phát triển mạnh, đạt giá trị 1,4 nghìn tỷ won (986 triệu USD) năm 2024. Từ tháng 3/2022 đến 8/2024, lượng khách truy cập hàng tháng vào ứng dụng bói toán Jeomsin tăng gấp đôi, từ 524.000 lên 1.129.000 người. Cùng kỳ, ứng dụng bói toán phổ biến Forceteller cũng chứng kiến lượng khách truy cập tăng mạnh, từ 288.000 lên 521.000 người.
“Nhu cầu này được thúc đẩy nhờ AI, vốn dễ tiếp cận hơn về chi phí và thời gian”, nhà tâm lý học văn hóa Han Min giải thích với Korea JoongAng Daily, thêm rằng xem bói và xem tướng vốn dựa trên những lý thuyết được hệ thống hóa, nên AI có thể thực hiện công việc ở mức gần tương đương con người.
Khảo sát của công ty nghiên cứu thị trường Embrain năm nay cũng cho thấy nhiều người đang chuyển sang xem bói trên ứng dụng di động và chatbot như ChatGPT, Gemini.
Dù vậy, bà Song kiên quyết không dùng Internet, vẫn dựa vào nội dung viết bằng chữ nổi Braille và nhiều thập kỷ kinh nghiệm lắng nghe cẩn thận – điều mà “đối thủ AI” không thể sánh kịp. “Có những người từng đến đây với mong muốn được chết. Tôi đã thuyết phục họ tiếp tục sống”, bà nói.
Suốt nhiều năm, giáo sư đại học Oh Ji-hye đi ngang qua làng Mia mà không bước vào, thay vào đó, bà xem bói bằng AI trên đường di chuyển. Nhưng gần đây, vì lo lắng cho sự nghiệp, bà liên hệ với Song để được tư vấn qua điện thoại.
“Cảm giác thật dễ chịu khi có một người, không phải AI, lắng nghe câu chuyện của mình”, vị giáo sư chia sẻ.
Thu Thảo tổng hợp