Nguyễn Ngọc Như Quỳnh
24-9-2026
Đây là một bài phát biểu được viết rất khéo léo về mặt ngoại giao, nhưng càng đọc kỹ càng thấy khoảng cách lớn giữa những nguyên tắc Việt Nam tuyên bố tại Liên Hiệp Quốc và cách Hà Nội hành xử trong thực tế.
Bài phát biểu có bốn điểm mà ông Tô Lâm kêu goi đáng chú ý:
– Tôn trọng Hiến chương Liên Hiệp Quốc và luật pháp quốc tế.
– Phát triển công bằng, bao trùm.
– Quản trị công nghệ, chống tội phạm mạng.
– Củng cố chủ nghĩa đa phương và cải tổ Liên Hiệp Quốc.
Phần được nhấn mạnh nhất là lời kêu gọi tiêu chuẩn luật pháp quốc tế phải được áp dụng “đầy đủ, nhất quán và không sàng lọc”; mọi quốc gia phải tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau. Và tiêu chuẩn này đã làm lộ rõ 3 điểm nghịch lý sau đây:
Thứ nhất, nói rất rõ nguyên tắc nhưng tránh gọi tên quốc gia vi phạm.
Ông Tô Lâm nhắc đích danh Palestine, Israel, Hoa Kỳ và Cuba. Ông kêu gọi Hoa Kỳ chấm dứt cấm vận Cuba. Nhưng khi nói tới chiến tranh, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, bài phát biểu không gọi tên Nga trong cuộc chiến Ukraine.
Khi nói về Biển Đông, cũng không một lần nhắc Trung Quốc, kể cả trong bối cảnh Bắc Kinh vừa tuyên bố Việt Nam “không có quyền bình luận” về hoạt động của Trung Quốc tại Đá Hải Sâm.
Điều này cho thấy, cái gọi là “không áp dụng luật pháp quốc tế có chọn lọc” lại đang được trình bày theo một cách rất chọn lọc: Có thể gọi tên Hoa Kỳ, nhưng không gọi tên Nga và Trung Quốc.
Thứ hai, ông Tô Lâm tuyên bố Việt Nam “kiên quyết bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán”, giải quyết tranh chấp theo UNCLOS 1982.
Vấn đề là khi Trung Quốc phủ nhân quyền lên tiếng của Việt Nam đối với Hoàng Sa, chính quyền Việt Nam có dám phản bác công khai, trực tiếp và tương xứng hay không. Nếu chỉ nói chung chung ở New York nhưng im lặng trước một tuyên bố cụ thể từ Bắc Kinh, thì “kiên quyết bảo vệ chủ quyền” vẫn chủ yếu là ngôn ngữ ngoại giao.
Thứ ba, điểm nghịch lý lớn nhất nằm ở nhân quyền và không gian mạng.
Ông Tô Lâm nói Việt Nam, với tư cách thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, bảo đảm mọi người dân được hưởng thành quả phát triển. Nhưng bài phát biểu không đề cập quyền tự do biểu đạt, tự do báo chí, tự do lập hội, tù nhân chính trị hay việc sử dụng Điều 117 và Điều 331 để xử lý những tiếng nói bất đồng.
Tương tự, Việt Nam quảng bá Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng như một đóng góp cho “an toàn số”. Nhưng trong nước, khái niệm an ninh mạng thường được mở rộng sang kiểm soát nội dung, buộc nền tảng gỡ bài và hạn chế tiếng nói phản biện. Vì vậy, câu hỏi cần đặt ra là: An toàn cho người dân, hay an toàn cho bộ máy cầm quyền trước sự giám sát của người dân?
Tóm lại, đây là bài phát biểu có cấu trúc tốt, ngôn ngữ hiện đại và thể hiện tham vọng nâng vai trò quốc tế của Việt Nam. Nhưng giá trị của nó chỉ có thể được đánh giá bằng một phép thử rất đơn giản:
Việt Nam có áp dụng những nguyên tắc vừa yêu cầu thế giới tuân thủ cho chính Trung Quốc, Nga và cho người dân Việt Nam hay không?
Nếu không, đây vẫn là hình ảnh một Việt Nam nói về luật pháp quốc tế ở New York, nhưng dè dặt trước Bắc Kinh; nói về quyền con người với thế giới, nhưng tránh nói về việc xâm phạm quyền tự do của công dân mình.
Hình minh hoạ được bạn gửi, bạn hỏi tôi: Oh hay quá, cái cô bị xâm hại ở Texas mà bay lên tuốt New York để ủng hộ Tô Lâm kìa.
Tôi trả lời: Theo định nghĩa của người Cộng sản và những người như cha con cô ấy thì đó là “yêu nước”, nên cổ mới lên bài đính chính về việc nói Việt Nam tham nhũng đó thôi.