Các quốc gia vùng Vịnh dường như ngày càng thất vọng với Tổng thống Trump, cho rằng ông không thể đạt được hòa bình với Iran.
Washington Post cuối tuần trước dẫn lời các quan chức phương Tây và Arab giấu tên cho biết sự thất vọng đang gia tăng ở vùng Vịnh, khi các đồng minh của Mỹ ngày càng lo ngại rằng Tổng thống Donald Trump không đủ khả năng điều hành các hoạt động ngoại giao cần thiết nhằm đạt được hòa bình với Iran.
Ông Trump đã nhiều lần đe dọa Iran trong những tuần gần đây, song sau đó lại rút lại với lý do “đã đạt được tiến triển trên bàn đàm phán”.
Theo 3 quan chức đương nhiệm và một nhà ngoại giao về hưu của Mỹ, chính phủ Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Kuwait và Bahrain đều bất bình với Mỹ, trong đó một số nước đã bắt đầu xem xét có nên tiếp tục cho Washington đặt căn cứ đồn trú lớn trên lãnh thổ của mình hay không.
Iran và các nhóm vũ trang do Tehran hậu thuẫn đã tiến hành hàng loạt cuộc tập kích nhằm vào căn cứ có lực lượng Mỹ ở Trung Đông, nhằm đáp trả chiến dịch tấn công của đối phương. “Ông Trump khơi mào cuộc chiến và chúng tôi đang phải trả giá”, một quan chức vùng Vịnh nói, thêm rằng nỗi tức giận với Mỹ đã lên tới đỉnh điểm kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát.
Tín hiệu gửi đến Mỹ
Các quốc gia vùng Vịnh vẫn tiếp tục dựa vào Mỹ với tư cách là đối tác an ninh thân cận và nhà cung cấp vũ khí lớn. Tuy nhiên, sự thất vọng đang khiến một số nước cân nhắc những phương án mới, dù điều này khó gây ra thay đổi lớn về trật tự ở khu vực trong ngắn hạn, theo giới phân tích.
“Thỏa thuận quốc phòng chung được Arab Saudi, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan ký hôm 7/8 là tín hiệu gửi đến Mỹ, cho thấy ba quốc gia Hồi giáo Sunni hùng mạnh đang cố gắng đa dạng hóa quan hệ đối tác về an ninh và quốc phòng. Trong suy nghĩ của họ, riêng Mỹ là chưa đủ”, một quan chức châu Âu cấp cao thường xuyên liên lạc với giới lãnh đạo ở vùng Vịnh cho hay.
Trong khi đó, một quan chức Nhà Trắng giấu tên khẳng định Tổng thống Trump “có quan hệ đặc biệt” với tất cả đối tác vùng Vịnh. “Mỹ thường xuyên liên lạc với tất cả đồng minh trong khu vực kể từ khi chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng bắt đầu”, quan chức này nói, thêm rằng Tehran “đang bị cô lập hơn bao giờ hết” vì các hành động của mình.
Đại diện chính phủ Arab Saudi, UAE, Qatar, Kuwait và Bahrain không phản hồi khi được đề nghị bình luận.
“Sự thất vọng đã xuất hiện ngay từ đầu”, Firas Maksad, giám đốc phụ trách khu vực Trung Đông và Bắc Phi của hãng tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, cho biết. Theo ông, các đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh cảm thấy “bị vướng một cách không cần thiết” vào cuộc chiến mà ông Trump đang chật vật giải quyết.
Maksad, người có nhiều mối quan hệ với giới lãnh đạo vùng Vịnh, cho biết chính sách của Tổng thống Trump đối với Iran thường được khu vực mô tả là “khó đoán” và “thất thường”.
Anna Jacobs, chuyên gia tại Viện Các quốc gia Arab vùng Vịnh ở Mỹ, nhận định đã có “sự suy giảm lòng tin” đối với Mỹ sau khi xung đột Trung Đông bùng phát. Các đồng minh cho rằng hành động của Mỹ ở khu vực đang khiến họ “kém an toàn hơn”, chứ không phải ngược lại.
Một nhà ngoại giao phương Tây cho biết diễn biến trên không đồng nghĩa đã có thay đổi lớn trong thái độ đối với Mỹ. Trên thực tế, từ trước khi xung đột bùng phát, sự hiện diện của lực lượng Mỹ tại Trung Đông đã “không được nhiệt tình chào đón”.
“Đó là điều không ai mong muốn nhưng cần phải làm. Giờ thì sự cần thiết đó cũng bị đặt dấu hỏi”, nhà ngoại giao này cho hay.
Trong số quốc gia vùng Vịnh, Arab Saudi là nước phải chịu sức ép đặc biệt lớn trong những tuần gần đây. Bên cạnh những cuộc tập kích từ Iran và dân quân do Tehran hậu thuẫn ở Iraq, Arab Saudi còn phải đối mặt với đòn đánh từ lực lượng Houthi tại Yemen.
Nhóm vũ trang Yemen đã nhiều lần tấn công hạ tầng năng lượng ở Arab Saudi, cũng như đang tìm cách đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb và kênh đào Suez, hai cửa ngõ ra vào biển Đỏ. Arab Saudi phụ thuộc vào các cảng ở vùng biển này để xuất khẩu dầu mỏ kể từ khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz.
Kỳ vọng ‘thắng nhanh’ tan vỡ
Thái độ của giới lãnh đạo vùng Vịnh đối với xung đột đã thay đổi. Oman phản đối ngay từ đầu, trong khi Arab Saudi, UAE và Bahrain có thời điểm lại ủng hộ chiến dịch của Mỹ – Israel.
Theo nhà ngoại giao phương Tây, UAE từng tiến hành nhiều cuộc tập kích vào lãnh thổ Iran, còn Arab Saudi cũng tấn công đáp trả dân quân thân Tehran tại Iraq.
“Vào giai đoạn đầu xung đột, tôi không muốn nói là họ ủng hộ, nhưng thành thật mà nói là các nước này không hoàn toàn phản đối cuộc chiến”, quan chức châu Âu cấp cao nói, cho biết Abu Dhabi và Riyadh tin rằng chiến thắng nhanh chóng và dứt khoát trước Tehran có thể mang lại lợi ích.
Quan điểm này bắt đầu thay đổi trong giai đoạn chuẩn bị cho vòng đàm phán đầu tiên giữa Washington và Tehran hồi tháng 4, khi chính quyền Iran không sụp đổ như kỳ vọng của Mỹ, mà còn hành động quyết liệt và cứng rắn hơn.
Trong những tháng tiếp theo, sự thiếu nhất quán của Tổng thống Mỹ đã khiến các nước vùng Vịnh càng thêm lo ngại. “Vốn đã không có chiến lược rõ ràng nào từ trước khi ông Trump liên tục thay đổi lập trường”, Bader Al-Saif, giáo sư tại Đại học Kuwait và chuyên gia tại Viện Các quốc gia vùng Vịnh Arab, cho hay.
Giáo sư Al-Saif viện dẫn bản ghi nhớ được Mỹ và Iran ký hồi tháng 6. “Văn kiện đó là trò đùa”, ông nói.
Thỏa thuận không giải quyết được những mối lo ngại hàng đầu của các quốc gia vùng Vịnh, trong đó có kho tên lửa đạn đạo Iran và sự hậu thuẫn của nước này dành cho các lực lượng ủy nhiệm. “Chúng tôi không thích những điều khoản đó và đây là lý do vì sao thỏa thuận nhanh chóng đổ vỡ”, Al-Saif cho hay.
Thế tiến thoái lưỡng nan
Dù vậy, các quốc gia vùng Vịnh chưa có lựa chọn thay thế khả thi cho quan hệ đối tác an ninh đã kéo dài hàng thập kỷ với Mỹ. Quan chức vùng Vịnh cho biết khi xung đột tiếp diễn, lựa chọn duy nhất của họ là củng cố liên minh với Washington hơn nữa.
“Dù làm gì đi nữa thì chúng tôi cũng không thể nói không với Mỹ”, người này cho hay.
Douglas Silliman, cựu đại sứ Mỹ tại Kuwait và Iraq, đã được phản ánh về sự thất vọng đối với Washington trong chuyến thăm khu vực gần đây. Tuy nhiên, ông cũng chứng kiến sự phẫn nộ ngày càng tăng đối với Iran khi nước này tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng tại khu vực và từ chối mở cửa eo biển Hormuz.
Silliman đánh giá các nước trong khu vực hiện có tâm lý “mâu thuẫn khá kỳ lạ”, khi vừa tức giận vì Mỹ khơi mào cuộc chiến, vừa phụ thuộc vào nước này về quân sự và tình báo.
Nếu xung đột tiếp diễn, áp lực kinh tế với các quốc gia vùng Vịnh sẽ gia tăng. Phần lớn biện pháp phong tỏa an ninh được áp dụng trong giai đoạn đầu xung đột đã được dỡ bỏ, nhưng giáo sư Al-Saif cho rằng cuộc chiến này không được phép kéo dài thêm nữa. “Rõ ràng là chúng tôi muốn kết thúc nhanh chóng”, ông nói.
Phạm Giang (Theo Washington Post, Reuters)