Tuấn Khanh
17-8-2026
Trong tiểu thuyết Hóa Thân (The Metamorphosis) của Kafka có một ý vô cùng thú vị khi đối chiếu với cuộc sống hôm nay.
Nhân vật Gregor Samsa trong truyện, một ngày nọ thức giấc, thấy mình biến thành một con côn trùng khổng lồ. Nhưng cảm giác dị thường của bản thân lại không lớn bằng sự ám ảnh về việc làm sao để không trễ giờ đi làm mỗi ngày trong bộ dạng đó.
Tương tự như vậy, trong câu chuyện về Cây số 55 hiện nay trên mạng xã hội, có thể thấy hàng loạt dư luận viên hoảng loạn, vội vã tìm sự tư vấn và tự mình cũng tạo ra những lý luận khác, bất chấp sự ngớ ngẩn và điên cuồng, chỉ để chụp mũ tội đồ cho những người trẻ, tạm gọi là Gen Z, đang có cùng một suy nghĩ đơn giản: Muốn một vụ án có được sự minh bạch.
Dĩ nhiên, trong những ngôn từ hung hăng, tự giới thiệu bản thân như những kẻ đã biến dạng thành một loài côn trùng ghê sợ, những dư luận viên cần mẫn cũng chỉ muốn làm sao nối dài hành động đều đặn như những ngày thường, chỉ muốn vùng vẫy theo guồng máy đã được chỉ định mà không còn đủ thời gian để tự xét mình đã là loại sâu bọ như thế nào.
Ngay cả khi biến thành một loại quái vật, Gregor Samsa vẫn giữ ước muốn mình là một người làm việc có ích và hằng ngày đều đặn có ích trong công việc. Các “ngôn luận phản cuồng” cũng như vậy: Họ muốn chứng minh rằng mình có ích và tranh nhau về mức độ có ích, mặc dù nỗ lực đó thật đáng thương.
Trong Hóa Thân của Kafka, nhân vật bị chính gia đình và xã hội khinh bỉ, ghê sợ vì không còn được coi là con người.
Và trong câu chuyện số 55, những kiểu tư duy sao chép lẫn nhau để chống lại những người trẻ, vốn chỉ có một ước muốn duy nhất là chia sẻ nỗi đau và đòi công lý cho vụ án, đã khiến người Việt nhìn về phía họ không khác nào nhìn một loài côn trùng biến dạng.
Kafka muốn diễn đạt nỗi đau của nhân vật Gregor Samsa, đó là sự vô nghĩa và phi lý của tồn tại trong một guồng máy xã hội bị dẫn dắt.
Thế giới tuyệt vọng của ý tưởng “Kafkaesque” diễn giải khá đầy đủ cho đời sống hôm nay: Lớp người bị mắc kẹt trong những hoàn cảnh quái đản, bất lực trước hệ thống và số phận, rồi chết đi trong sự khinh ghét.
Những kẻ hôm nay mạnh miệng lên tiếng để nói ngược lại xu hướng của giới trẻ trong vụ 55, nếu nhìn rõ, thực sự họ cũng chỉ là những nạn nhân không khác Gregor Samsa — những con người “Kafkaesque” — bị hoàn cảnh biến dạng thành một loại trùng không tên, chỉ tồn tại theo bầy đàn và không dám lộ mặt ra ngoài xã hội bình thường, chỉ vì họ không cưỡng lại được nhịp điệu cuộc sống đã được giao phó; và rồi cũng sẽ chết trong sự khinh ghét.
Thực sự, họ chỉ là những côn trùng – những nạn nhân của chính hoàn cảnh ấy.
________
Chú thích: Kafkaesque là một tính từ, mượn từ tên của nhà văn F. Kafka, thuật ngữ dùng để mô tả những hoàn cảnh cực kỳ phi lý, đen tối, nơi con người cảm thấy bất lực trước một hệ thống kiểm soát vô cảm