Dự án cải tạo Hồ Phản chiếu do Tổng thống Trump thúc đẩy làm dấy lên nhiều tranh cãi, từ quy trình thực hiện đến các vấn đề xuất hiện ngay sau khi hoàn thành.
Tổng thống Donald Trump hồi tháng 4 yêu cầu dọn sạch Hồ Phản chiếu trước Đài tưởng niệm Lincoln tại thủ đô Washington, kỳ vọng hồ có màu xanh “như trên cờ Mỹ” vào ngày quốc khánh 4/7. Ông từng nhiều lần than phiền về lớp tảo nâu dưới đáy hồ, cho rằng đây là điều “ghê tởm” và là “nỗi hổ thẹn với đất nước”.
Dự án cải tạo hồ nước sau đó được tiến hành với chi phí khoảng 16 triệu USD và hoàn tất đầu tháng 6. Tuy nhiên, chỉ ít tuần sau khi hoàn thành, Hồ Phản chiếu đã trở thành tâm điểm tranh cãi khi có nhiều dấu hiệu xuống cấp, như tảo nở hoa, sơn bong tróc, làm dấy lên câu hỏi về tính hiệu quả của dự án này.
Hồ Phản chiếu là hồ nước nhân tạo dài khoảng 600 m và rộng gần 50 m, nằm giữa Đài tưởng niệm Lincoln và Đài tưởng niệm Thế chiến II ở trung tâm Washington. Đây là một trong những địa điểm nổi tiếng nhất tại thủ đô Mỹ, xuất hiện trong nhiều sự kiện lịch sử và là điểm đến quen thuộc của hàng triệu du khách mỗi năm.
Hồ được xây dựng vào đầu những năm 1920 và đã trải qua nhiều dự án cải tạo, nâng cấp, đáng chú ý có lần bổ sung nền bê tông cốt thép vào năm 1929. Năm 1981, hồ trải qua một đợt đại tu toàn diện nhằm xử lý tình trạng rò rỉ nước, đồng thời đưa vào sử dụng hệ thống làm sạch tự duy trì.
“Tôi đã nhận được rất nhiều lời phàn nàn về hồ này. Hồ ở trong tình trạng tồi tệ”, ông Trump cho biết khi thông báo về dự án cải tạo ngày 23/4.
Theo kế hoạch của Nhà Trắng, hồ được tháo cạn nước, làm sạch, sửa chữa lòng hồ và phủ lớp hoàn thiện mới. Điểm gây chú ý nhất là quyết định thay đổi màu sắc đáy hồ sang màu xanh đậm như trên cờ Mỹ, thay vì màu bê tông xám.
Cơ quan Công viên Quốc gia (NPS) lý giải màu sắc mới được lựa chọn nhằm cải thiện khả năng phản chiếu của mặt nước. Tuy nhiên, quyết định này nhanh chóng vấp phải phản ứng từ một số tổ chức bảo tồn và giới chuyên gia về cảnh quan lịch sử.
Phe phản đối cho rằng việc thay đổi diện mạo của một công trình biểu tượng cần được xem xét thận trọng hơn. Tổ chức phi lợi nhuận Quỹ Cảnh quan Văn hóa ngày 11/5 đã khởi kiện Bộ Nội vụ Mỹ, vì dự án chưa trải qua quy trình đánh giá cần thiết đối với một địa danh lịch sử liên bang.
Tranh cãi cũng xuất hiện quanh chi phí công trình. Khi công bố kế hoạch, ông Trump nói dự án có thể tốn 1,5-2 triệu USD. Tuy nhiên, giá trị các hợp đồng sau đó tăng lên khoảng 16 triệu USD, trong đó 14,2 triệu USD cho hạng mục phủ lớp hoàn thiện mới, còn gần 1,7 triệu USD để xử lý chất lượng nước.
Trong một bài đăng trên Truth Social hồi tháng 5, ông Trump giải thích chi phí tăng lên vì phạm vi dự án được mở rộng đáng kể “khi chúng tôi nhận ra tầm quan trọng của nó đối với Washington và lượng khách kỷ lục sẽ đến thủ đô trong các sự kiện kỷ niệm 250 năm”.
Dự án còn vấp phải câu hỏi về quy trình lựa chọn nhà thầu. Theo New York Times, công ty Greenwater Services được trao hợp đồng 1,7 triệu USD để cung cấp công nghệ xử lý nước cho hồ mà không qua đấu thầu cạnh tranh.
Hồ sơ liên bang cho thấy doanh nghiệp này thuộc quỹ đầu tư do doanh nhân John J. Cafaro, một nhà tài trợ lâu năm của ông Trump, điều hành. Bộ Nội vụ Mỹ bác bỏ nghi vấn ưu ái, cho biết công ty được chọn vì có đủ nhân lực, vật tư và chuyên môn để hoàn thành công việc trong thời gian gấp rút.
Ông Trump ngày 6/6 thông báo dự án hoàn tất và nước bắt đầu được bơm vào hồ. Tuy nhiên, chỉ sau thời gian ngắn, hồ bắt đầu xuất hiện màu xanh do tảo phát triển mạnh. Đây không phải hiện tượng mới. Theo giới chức Mỹ, tảo là vấn đề kéo dài tại Hồ Phản chiếu trong nhiều thập kỷ. Sau các đợt cải tạo trước đây, như hồi năm 2010, hiện tượng tương tự cũng xuất hiện.
Hans Paerl, giáo sư môi trường Đại học Bắc Carolina, nhận định thời tiết nóng và độ ẩm cao có thể khiến tảo tiếp tục phát triển.
Bộ Nội vụ Mỹ cho biết cơ quan này đã sử dụng hydro peroxide cùng công nghệ bong bóng nano ozon để xử lý tảo. Các bong bóng ozon siêu nhỏ có thể tồn tại trong nước trong thời gian dài, giúp diệt tảo và các tác nhân gây ô nhiễm khác. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng việc xử lý tảo chỉ giải quyết bề nổi của vấn đề.
Loay Hidmi, kỹ sư chuyên về xử lý nước tại Washington, nói điều quan trọng hơn là đánh giá toàn bộ hệ thống tuần hoàn và xử lý nước. Ông đến Hồ Phản chiếu mỗi ngày để tự kiểm chứng những thay đổi và đánh giá quá trình xử lý hiện đã hoàn thành khoảng 80%.
“Tôi khá lạc quan vì có thể thấy sự thay đổi diễn ra qua từng ngày. Nhưng vẫn phải chờ xem liệu kết quả này có được duy trì hay không”, ông Hidmi nói với NPR.
Trong lúc nỗ lực xử lý tảo vẫn diễn ra, một vấn đề khác bắt đầu thu hút sự chú ý. Hình ảnh được công bố từ giữa tháng 6 cho thấy những phần lớp phủ màu xanh bắt đầu bong khỏi đáy hồ. Một số mảng vật liệu nổi lên mặt nước, buộc công nhân phải xuống hồ để dọn dẹp và xử lý.
Steve Goodale, chuyên gia trong lĩnh vực hồ bơi, nhận định bề mặt đáy hồ chưa được xử lý phù hợp trước khi phủ lớp hoàn thiện mới. Ông cũng nêu khả năng nước hoặc nước ngầm thấm vào phía dưới lớp phủ khiến vật liệu bị bong khỏi nền.
Bộ Nội vụ Mỹ không công khai nguyên nhân khiến lớp phủ bong tróc, trong khi Tổng thống Trump cáo buộc có người đổ hóa chất ăn mòn xuống hồ và tạo ra một vết rạch dài khoảng 76 m trên lớp phủ mới.
Lực lượng hành pháp Mỹ đã tăng cường hiện diện quanh hồ. Theo một quan chức chính quyền, tính đến tối 20/6 đã có 5 người bị bắt và 5 người khác nhận giấy phạt liên bang liên quan đến các cáo buộc phá hoại Hồ Phản chiếu.
Theo Sara Bronin, giáo sư luật tại Đại học George Washington, để kết tội một người vì phá hoại tài sản, cơ quan công tố phải chứng minh người đó thực sự gây ra thiệt hại hoặc có chủ đích gây thiệt hại. Bà lưu ý việc người dân tương tác với một công trình công cộng không đồng nghĩa vi phạm pháp luật.
Tổng thống Trump ngày 21/6 cho biết ông đã “kiểm tra” Hồ Phản chiếu và yêu cầu lập tức bắt đầu sửa chữa. Theo ông chủ Nhà Trắng, giới chức Mỹ có thể phải tháo cạn nước hồ thêm một lần nữa trong tháng này.
Trong khi đó, một số du khách tới tham quan nói họ không mấy ấn tượng với dự án.
“Tôi muốn được hoàn lại tiền sau khi chứng kiến cảnh này. Theo tôi, nguồn lực có thể được sử dụng hiệu quả hơn nhiều ở những nơi khác”, ông Robert Dale, đến từ thị trấn Edwards, chia sẻ với Reuters. “Tôi nghĩ Hồ Phản chiếu vốn đã rất đẹp trước khi nhận được quá nhiều sự chú ý như thế này”.
Như Tâm (Theo USA Today, Reuters, NPR)