Lãnh đạo Mỹ – Trung thể hiện tâm thế khác nhau tại cuộc gặp thượng đỉnh, khi ông Trump hòa nhã hơn thường lệ, còn ông Tập tỏ ra điềm tĩnh, tự tin.
Tổng thống Mỹ Donald Trump thăm Trung Quốc ngày 13-15/5, chuyến thăm đầu tiên trong nhiệm kỳ hai của ông. Sau lễ đón tại Đại lễ đường Nhân dân ở thủ đô Bắc Kinh ngày 14/5, Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã hội đàm và có các hoạt động bên lề như thăm Thiên Đàn, dự quốc yến.
Ông Trump hôm nay tiếp tục gặp ông Tập tại Trung Nam Hải, trung tâm quyền lực của Trung Quốc, nhưng hai bên chưa đưa ra tuyên bố hoặc thỏa thuận mang tính đột phá nào về thương mại hay an ninh.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng những phát biểu công khai, nghi thức ngoại giao và cách hai lãnh đạo đối đáp trong các cuộc gặp đã phản ánh rõ khác biệt tâm thế giữa lãnh đạo hai nước tại sự kiện.
Theo David Sanger, phóng viên đã đưa tin về nhiều đời tổng thống Mỹ và tham gia đoàn tháp tùng ông Trump tới Trung Quốc, trong nhiều năm, Washington thường ở vị thế chủ động hơn trong các cuộc tiếp xúc cấp cao với Bắc Kinh. Mỹ là bên đặt ra yêu cầu về thương mại, công nghệ hay an ninh, còn Trung Quốc thường tìm cách tránh đối đầu trực diện để duy trì môi trường phát triển kinh tế.
Nhưng hình ảnh tại Bắc Kinh lần này cho thấy một sắc thái khác. Ông Trump tỏ ra hòa nhã và mềm mỏng hơn thường lệ, trong khi ông Tập thể hiện sự điềm tĩnh và cứng rắn của người đứng đầu một quốc gia đã ngang hàng với Mỹ.
Sự mềm mỏng của Tổng thống Trump được thể hiện từ trước chuyến thăm, khi ông tránh có phát biểu mang tính công kích nhắm vào Trung Quốc. Trong suốt chuyến bay dài tới Bắc Kinh, ông hầu như không trao đổi với phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một và cũng không đăng bài lên mạng xã hội Truth Social, điều vốn thường thấy trong những chuyến thăm đến các nước khác.
“Nếu nhìn vào những phát biểu trước thềm hội nghị thượng đỉnh, ông Trump tạo cảm giác muốn ông Tập chú ý và kết thân”, Melanie Hart, chuyên gia về Trung Quốc, tại viện chính sách Hội đồng Đại Tây Dương, nhận xét.
Theo Guardian, đây là trạng thái nhún nhường hoặc kiềm chế hiếm thấy ở ông Trump trên trường quốc tế. Hình ảnh trong lễ đón tại Đại lễ đường Nhân dân cũng phản ánh phần nào sự thay đổi đó. Khi bước xuống xe bọc thép Quái thú, ông Trump chỉnh lại vest như thể đang hồi hộp, trước khi quyết định cài lại khuy áo.
Ông Trump trước đó dự đoán Chủ tịch Tập sẽ dành cho ông “cái ôm thật chặt” khi đến nơi. Điều đó không diễn ra, nhưng hai lãnh đạo đã bắt tay nhau một cách nồng ấm trước khi cùng bước trên thảm đỏ. Ông Trump đã 5 lần vỗ nhẹ vào tay ông Tập, dường như nhằm phát đi tín hiệu ông mong muốn củng cố quan hệ giữa hai bên.
Tổng thống Mỹ tỏ ra hài lòng với nghi thức tiếp đón mang đậm tính biểu tượng của Trung Quốc, thậm chí còn giơ tay chào khi đội danh dự quân đội Trung Quốc cử quốc thiều Mỹ. Ông Trump nhiều lần dừng lại vỗ tay trước các em nhỏ cầm cờ Mỹ và hoa chào đón, còn ông Tập vẫy tay vài cái ngắn gọn, giữ vẻ điềm tĩnh hơn, theo chuyên gia ngôn ngữ cơ thể Judi James.
“Phong cách thoải mái, mang tính trình diễn của Tổng thống Trump được thể hiện rõ, trong khi ngôn ngữ cơ thể và phát biểu của Chủ tịch Tập có phần được chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, đúng với phong cách ông ấy”, Lyle Morris, nhà nghiên cứu tại Viện Chính sách Xã hội châu Á, nói.
Chủ tịch Tập Cận Bình chủ trì lễ đón Tổng thống Trump tại Đại lễ đường Nhân dân, Bắc Kinh ngày 14/5. Video: AFP
Khi đi đến cuối thảm đỏ, ông Trump dừng lại trước bậc thang để trò chuyện thêm với ông Tập, rồi cả hai cùng bước lên phía trên. Trước khi bắt đầu hội đàm, ông Trump đã dành lời khen cho ông Tập, điều mà Tổng thống Mỹ thường được nghe trong các chuyến thăm khác.
“Ông là một nhà lãnh đạo tuyệt vời. Người ta không thích khi tôi nói vậy, nhưng tôi vẫn nói, vì đó là sự thật. Tôi chỉ nói sự thật thôi. Thật vinh dự khi được là bạn của ông”,
Nhưng trong khi ông Trump tập trung vào quan hệ cá nhân và các cơ hội hợp tác kinh tế, ông Tập tỏ ra thực tế, đưa cuộc đối thoại trở về những vấn đề chiến lược cốt lõi. Lãnh đạo Trung Quốc nói Đài Loan là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ song phương và yêu cầu Mỹ phải “hết sức thận trọng”.
“Nếu xử lý không khéo, hai nước sẽ va chạm hoặc thậm chí xung đột, đẩy toàn bộ quan hệ Mỹ – Trung vào tình thế nguy hiểm”, Chủ tịch Trung Quốc cảnh báo.
Ông Tập cũng thể hiện sự tự tin ngày càng lớn của Trung Quốc trong việc định hình quan hệ với Mỹ. Khái niệm được ông đề cập nhiều nhất là “ổn định chiến lược”, cho thấy Bắc Kinh muốn thiết lập một khuôn khổ quan hệ với Washington, trong đó Mỹ hạn chế các hành động Trung Quốc coi là khiêu khích như tăng hỗ trợ quân sự cho Đài Loan, áp thuế hoặc siết trừng phạt công nghệ.
Daniel Kritenbrink, cựu trợ lý ngoại trưởng Mỹ phụ trách Đông Á, nhận định Trung Quốc đang cố gắng gắn toàn bộ quan hệ song phương với vấn đề Đài Loan. “Thông điệp của Trung Quốc là nếu muốn có ổn định chiến lược, Mỹ không thể xử lý sai vấn đề Đài Loan”, ông Kritenbrink nói với WSJ.
Trong suốt chuyến thăm, ông Trump không đề cập đến vấn đề Đài Loan. Thông cáo của phía Mỹ về nội dung cuộc hội đàm giữa hai lãnh đạo cũng không nhắc đến Đài Loan.
Tại quốc yến ở Đại lễ đường Nhân dân, Tổng thống Trump cũng duy trì giọng điệu ôn hòa hơn thường lệ. Ông có bài phát biểu ngắn gọn và bớt ngẫu hứng hơn thường thấy. Ông chủ yếu nhấn mạnh quan hệ hợp tác song phương và mời ông Tập thăm Washington vào tháng 9.
“Chúng ta đã hòa hợp với nhau ngay cả khi xuất hiện khó khăn, và chúng tôi luôn giải quyết được”, ông Trump nói, tiếp tục nhìn nhận quan hệ song phương theo góc độ cá nhân. “Bất cứ khi nào có vấn đề, tôi sẽ gọi cho ông và ông cũng sẽ gọi cho tôi, dù mọi người không biết điều đó”.
Ông Tập một lần nữa nhắc lại thông điệp quen thuộc rằng hai nước phải tránh để cạnh tranh biến thành xung đột, không rơi vào “Bẫy Thucydides”, thuật ngữ mô tả xu hướng xung đột khi một cường quốc đang trỗi dậy đe dọa vị thế của cường quốc hiện tại.
Dù không uống rượu, ông vẫn nhấp một ngụm vang sau lời chúc của ông Tập rằng “sự phục hưng dân tộc Trung Hoa và mục tiêu đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại có thể song hành cùng nhau”.
Khác biệt Mỹ – Trung còn thể hiện ở thông cáo báo chí hai bên phát đi sau hội đàm.
“Hai thông cáo như mô tả hai cuộc gặp hoàn toàn khác nhau”, Ryan Hass, chuyên gia về Trung Quốc tại Viện Brooking, cho biết.
Trong khi phía Mỹ nhấn mạnh đầu tư từ Trung Quốc, Trung Quốc mua dầu của Mỹ và ngăn chặn fentanyl, thông cáo của Trung Quốc lại tập trung vào Đài Loan và cách quan chức hai nước có thể cải thiện “ổn định chiến lược”.
“Cả hai lãnh đạo đều nghĩ rằng họ có thể đạt được điều gì đó từ phía bên kia nếu xử lý đúng cách”, theo bà Hart. “Điều thú vị là những thứ họ muốn lại khác nhau hoàn toàn”.
Như Tâm (Theo Guardian, WSJ, Reuters)