Trương Nhân Tuấn
17-9-2026
Có bạn chất vấn tôi về “bằng chứng” khi tôi viết rằng ông Hồ là người của Tàu đỏ Mao Trạch Đông và trước lúc lâm chung, ông Hồ được nghe một bài hát tiếng Hoa do một nữ y tá người Hoa hát.
Hướngdẫn và thông tin du lịch
Theo tôi thấy thì tài liệu về cuộc đời ông Hồ do “chánh sử” công bố phần lớn trái ngược với những gì “Trung Hoa sử” đã viết.
Ngoại lệ, chuyện “ông Hồ là người của Mao Trạch Đông” thì “sử ta” khá giống với “sử Tàu”. Đó là sự kiện ông Hồ đã từng ở dưới trướng của Mao Trạch Đông, dưới danh nghĩa “thiếu tá Hồ Quang thuộc Bát lộ quân” trong thời kỳ Thế chiến thứ II, lúc quân Tàu đỏ đánh sau lưng quân Tàu xanh (1). Văn bản chứng minh việc Nguyễn Ái Quốc từng mang bí danh Hồ Quang, mang cấp bậc thiếu tá và công tác tại Văn phòng Bát Lộ quân ở Quế Lâm được chính Bảo tàng Hồ Chí Minh công bố.
Tôi nói ông Hồ là người của Mao Trạch Đông thì sai chỗ nào?
Về chuyện trước lúc lâm chung, ông Hồ muốn nghe một bài hát dân ca Trung Quốc, tôi sẽ nói bên dưới.
Một số câu chuyện khác về ông Hồ đã được các học giả người Hoa kể lại. Sẵn đây tôi viết luôn để bà con nghe rồi “phê”.
Thứ nhứt là chuyện từ học giả Hoàng Tranh qua tác phẩm “Hồ Chí Minh dữ Trung Quốc” – dịch nghĩa: “Hồ Chí Minh và Trung Quốc”.
Học giả Hoàng Tranh đã khai thác kho tư liệu địa phương tại Quảng Châu, Quảng Tây (Nam Ninh, Liễu Châu, Quế Lâm) để phục dựng nhiều sự kiện liên quan đến cuộc đời ông Hồ, đặc biệt là sự kiện: Cuộc hôn nhân giữa Hồ Chí Minh và Tăng Tuyết Minh.
Hoàng Tranh khẳng định, vào tháng 10 năm 1926 tại Quảng Châu, ông Hồ Chí Minh (dưới tên Lý Thụy) đã kết hôn với một nữ hộ sinh người Trung Quốc tên là Tăng Tuyết Minh (Zeng Xueming) (2).
Nhân chứng và tư liệu: Hoàng Tranh đưa ra các bằng chứng từ hồ sơ lưu trữ, lời khai của các nhân chứng và cho biết hôn, lễ diễn ra tại nhà hàng Thái Bình Dương ở Quảng Châu, trước sự chứng kiến của những nhân vật cộm cán như Thái Sướng (vợ Lý Phú Xuân), Đặng Dĩnh Siêu (vợ Chu Ân Lai) và các đồng chí Việt Nam.
Sau biến cố chính trị năm 1927 (Tưởng Giới Thạch đàn áp cộng sản), Lý Thụy phải rời Quảng Châu và hai người thất lạc nhau. Theo Hoàng Tranh, sau năm 1949, khi Đảng Cộng sản Trung Quốc nắm quyền và ông Hồ là Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Tăng Tuyết Minh đã tìm cách liên lạc thông qua các cơ quan ngoại giao và lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc để xin gặp lại chồng, nhưng vì những lý do chính trị nhạy cảm thời bấy giờ, hai bên không thể đoàn tụ.
Vấn đề là sự kiện ông Hồ kết hôn với Tăng Tuyết Minh tuy “um sùm” bên Trung Quốc nhưng không được “chánh sử” Việt Nam công nhận (3). Có nữ nhà báo Việt Nam bị mất hết chức vụ trong tòa báo vì đã đăng một tin tức liên quan đến chuyện này.
Thứ hai là tài liệu cũng của người Hoa, là ông Hồ Tuấn Hùng, qua tác phẩm “Hồ Chí Minh sinh bình khảo”, xuất bản năm 2008 tại Đài Bắc.
Hồ Tuấn Hùng cho rằng, Nguyễn Ái Quốc thực chất đã qua đời vì bệnh lao vào khoảng năm 1932–1933 tại Hồng Kông, và người sau này xuất hiện với tên gọi Hồ Chí Minh từ những năm 1940 (rồi trở thành Chủ tịch nước VNDCCH) là một người hoàn toàn khác (4).
Theo ông Hùng, người thế thân Nguyễn Ái Quốc là Hồ Tập Chương (Hu Jizhang), một đảng viên Đảng Cộng sản người Hẹ (Hakka – Khách Gia), sinh ra tại thị trấn Miêu Lật (Miaoli), Đài Loan. Theo lập luận của tác giả, Quốc tế Cộng sản và Đảng Cộng sản Trung Quốc cần một nhân vật có uy tín để tiếp tục lãnh đạo phong trào cách mạng Đông Dương, nên đã chọn Hồ Tập Chương – một người có ngoại hình hao hao, thông thạo nhiều thứ tiếng và am hiểu phong trào thuộc địa – để đóng giả Nguyễn Ái Quốc (5).
Ông Hồ Tuấn Hùng đưa ra một số chi tiết như sự khác biệt về chữ viết tay trong các giai đoạn, sự thay đổi về chiều cao, vóc dáng qua ảnh chụp trước và sau thập niên 1930, cũng như khả năng làm thơ chữ Hán cổ điêu luyện trong tập “Nhật ký trong tù” (cho rằng chỉ một người gốc Hoa am hiểu Hán học sâu sắc như Hồ Tập Chương mới viết nổi).
Thứ ba là giọng nói “lơ lớ” của ông Hồ. Nhiều nhân chứng cho rằng giọng nói của ông Hồ có nét giống “người Hoa nói tiếng Nghệ”, đặc biệt đoạn băng hiện đang tồn trữ tại Bảo tàng Hồ Chí Minh trong khu vực lăng Hồ Chí Minh. Điều này (6), củng cố giả thuyết “kim thiền thoát xác” của ông Hồ Tuấn Hùng.
Nhiều người biện hộ, đại khái vì ông Hồ “lưu vong” lâu quá nên giọng nói cũng thay đổi. Đúng vậy, ông Hồ “lăn lóc” từ Việt Nam qua Pháp, sau đó qua Nga rồi qua Trung Quốc. Có người còn nói ông Hồ đã “chu du” khắp thế giới. Có “sử gia” còn cho rằng ông Hồ nói được hàng chục ngoại ngữ khác nhau. Câu hỏi đặt ra là, thời gian ông Hồ ở Pháp là lâu nhứt, sao giọng ông Hồ không pha giọng Pháp mà pha giọng Hoa?
Thứ tư, cuối đời ông Hồ được bác sĩ người Hoa điều trị. Chi tiết này được ghi nhận bằng các tài liệu và hồi ký từ cả hai phía Trung Quốc và Việt Nam.
Từ cuối thập niên 1960, khi sức khỏe của ông Hồ suy giảm nghiêm trọng do bệnh tim mạch và phổi, theo đề nghị của Bộ Chính trị Đảng Lao động Việt Nam và sự thu xếp của Thủ tướng Chu Ân Lai, Bắc Kinh đã cử nhiều đoàn chuyên gia y tế hàng đầu sang Hà Nội để cùng các bác sĩ Việt Nam (như bác sĩ Nhữ Thế Bảo, bác sĩ Tôn Thất Tùng) điều trị cho ông.
Trưởng đoàn chuyên gia y tế Trung Quốc lúc bấy giờ là bác sĩ Ngô Giai Bình (Wu Jieping – viện sĩ, chuyên gia tiết niệu và chăm sóc sức khỏe cho các lãnh đạo cấp cao Trung Quốc). Nhiều hồi ký và bài viết của phía Trung Quốc sau này mô tả khá chi tiết quá trình các đoàn y tế Trung Quốc tham gia điều trị cho ông Hồ tại ngôi nhà 67 trong khu Phủ Chủ tịch từ tháng 8 cho đến sáng ngày 2 tháng 9 năm 1969.
Thứ năm, cuối cùng là chuyện ông Hồ muốn nghe một bài hát tiếng Hoa trước lúc lâm chung.
Chi tiết “ông Hồ muốn nghe một bài hát” được kể lại trong một số hồi ký và bài viết. Nhưng “sử ta” khác biệt khá xa với một số nội dung trong hồi ký của các nhân viên y tế Trung Quốc.
“Sử ta” ghi nhận: Trước khi mất, Bác muốn nghe một câu hò xứ Nghệ, hoặc một điệu dân ca quan họ, dân ca miền Nam (tiêu biểu là ca khúc nổi tiếng “Bác Hồ một tình yêu bao la” hay truyện ký của các nhà văn trong nước).
Về phía Trung Quốc, câu chuyện về “bài hát tiếng Hoa” xuất phát từ lời kể của các nhân viên y tế Trung Quốc có mặt bên giường bệnh.
Theo lời của các y bác sĩ trong đoàn Trung Quốc, vào những ngày cuối tháng 8 năm 1969, khi ông Hồ bệnh nặng, lúc tỉnh lúc mê, nhưng ông vẫn ý thức được sự hiện diện của các y tá Trung Quốc đang túc trực bên giường.
Trong một khoảnh khắc tỉnh táo, ông có ngỏ ý muốn nghe một bài hát dân ca Trung Quốc. Một nữ y tá trẻ trong đoàn (thường được nhắc tên trong một số bài viết tiếng Trung là Vương Tinh Bộc hoặc một nữ y tá điều dưỡng) đã cất giọng hát một bài dân ca Trung Quốc (có tài liệu nói là một bài dân ca thời cách mạng hoặc bài dân ca vùng Hồ Nam-bài hát về hoa lài) (7).
Tức là một nữ y tá người Hoa đã hát một bài dân ca Trung Quốc để đưa ông Hồ về bên kia thế giới.
Tóm lại, những gì tôi viết đều “nói có sách, mách có chứng”. Đâu phải những gì “sử ta” nói là đúng đâu?
________
Chú thích của Tiếng Dân:
(1) Chi tiết “thiếu tá Hồ Quang”, chính Bảo tàng Hồ Chí Minh hiện cũng ghi nhận Nguyễn Ái Quốc từng mang tên Hồ Quang, cấp bậc thiếu tá và làm việc tại Văn phòng Bát Lộ quân ở Quế Lâm.
Nói đây là thời kỳ “quân Tàu đỏ đánh sau lưng quân Tàu xanh” có lẽ không chính xác lắm vì từ năm 1937, Quốc dân Đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc đã hình thành Mặt trận thống nhất chống Nhật, dù quan hệ giữa hai bên vẫn có xung đột và nghi kỵ.
(2) Các tài liệu lưu hành về nghiên cứu của ông Hoàng Tranh cũng ghi rằng, Lý Thụy (bí danh của Nguyễn Ái Quốc, tức Hồ Chí Minh sau này) và Tăng Tuyết Minh kết hôn vào tháng 10 năm 1926, họ sống với nhau một thời gian trước khi mất liên lạc sau khi Lý Thụy rời Quảng Châu năm 1927.
(3) Cho đến nay, các tài liệu tiểu sử từ các nguồn chính thức phổ biến ở Việt Nam không ghi nhận cuộc hôn nhân này.
(4) Đây chỉ là một giả thuyết của ông Hồ Tuấn Hùng, không phải là một sự kiện lịch sử đã được xác minh. Phía Việt Nam không xác nhận sự kiện này, mà khi nói về vụ án Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông, ghi nhận ông ta bị bắt từ tháng 6-1931 và được trả tự do vào tháng 1-1933; các tài liệu này tiếp tục ghi nhận hoạt động của Nguyễn Ái Quốc sau đó.
(5) Đây là lập luận của ông Hồ Tuấn Hùng viết trong cuốn sách “Hồ Chí Minh sinh bình khảo”, xuất bản năm 2008.
(6) Theo lập luận của những người ủng hộ giả thuyết Hồ Tập Chương.
(7) Chi tiết về tên nữ y tá, theo vài tờ báo trong nước ghi là y tá Vương Tinh Minh, (không phải Vương Tinh Bộc như trong bài), nhưng sau sửa lại là Vương Tây Minh (báo VietNamNet, QĐND… Hiện website Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn còn giữ nguyên tên ý tá đó là Vương Tinh Minh (Xem ảnh chụp màn hình bên dưới).
Về chi tiết bài hát, chúng tôi vẫn chưa tìm được nguồn nào xác nhận đó là bài hát gì, cũng như không tìm thấy thông tin nữ y tá đó hát bài dân ca Hồ Nam hay “hoa lài” như thông tin tác giả đề cập trong bài.
Nguồn: Tiếng Dân