Nguyễn Ngọc Như Quỳnh
9-9-2026
Một sự việc hiếm thấy vừa xảy ra tại Đối thoại Quốc phòng Seoul ngày 8/9. Trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro đang trả lời câu hỏi về các hành động cưỡng ép của Trung Quốc tại Biển Đông, nhân viên hội nghị bất ngờ chuyển cho ông một mảnh giấy viết tay. Theo ban tổ chức, mảnh giấy đến từ tùy viên quân sự của Đại sứ quán Trung Quốc tại Seoul.
Ông Teodoro lập tức đọc công khai và phản bác từng dòng.
Mảnh giấy lặp lại lập trường quen thuộc của Bắc Kinh rằng phán quyết trọng tài Biển Đông năm 2016 là “bất hợp pháp, vô hiệu”, không có giá trị ràng buộc và Trung Quốc không chấp nhận bất cứ yêu sách nào dựa trên phán quyết. Với lập luận trong mảnh giấy cho rằng vụ trọng tài vi phạm luật pháp quốc tế, ông Teodoro hỏi ngược: “Vậy ý các vị là UNCLOS vi phạm luật pháp quốc tế hay sao?”
Với lập luận từ phía Trung Quốc nói phán quyết không có giá trị ràng buộc, ông đáp: “Bởi vì các vị không muốn bị ràng buộc bởi UNCLOS.” Và khi mảnh giấy tuyên bố Trung Quốc không chấp nhận, không công nhận phán quyết, ông trả lời ngắn gọn: “Dĩ nhiên rồi, bởi vì các vị đã thua”.
Phán quyết năm 2016 không giải quyết vấn đề chủ quyền đối với các đảo, nhưng kết luận Trung Quốc không có cơ sở pháp lý để đòi “quyền lịch sử” đối với tài nguyên trong vùng biển nằm bên trong đường chín đoạn nếu các đòi hỏi đó vượt quá giới hạn của UNCLOS. Phán quyết có giá trị chung thẩm và ràng buộc đối với Trung Quốc và Philippines. Bắc Kinh không thể làm cho nó biến mất chỉ bằng cách tuyên bố không công nhận.
Ông Teodoro còn lên án cách phía Trung Quốc gửi mảnh giấy giữa phiên thảo luận là thiếu tôn trọng nước chủ nhà Hàn Quốc, ban tổ chức và luật pháp quốc tế. Ông nói Trung Quốc đã “ném UNCLOS xuống sàn rồi giẫm đạp lên nó”, sau đó chuyển sang tiếng Filipino: “Hãy cư xử đàng hoàng hơn một chút. Hãy biết xấu hổ một chút.” Trước khi kết thúc, ông mỉa mai người chuyển giấy: “Ông vừa giúp ích rất nhiều cho đất nước mình. Xin cảm ơn, và tôi hy vọng ông sẽ không phải chịu khổ nạn vì chuyện này.”
Bình luận về sự việc, Ray Powell, đại tá Không quân Hoa Kỳ đã nghỉ hưu và là người sáng lập SeaLight, cho rằng thật khó hiểu khi phía Trung Quốc lại gửi cho một bộ trưởng nổi tiếng sắc bén trước truyền thông “một bài tuyên truyền viết tay trên giấy khách sạn”, đúng lúc ông đang cầm micro trước cả hội trường. Theo ông Powell, mảnh giấy chẳng có gì ngoài những luận điệu “cũ kỹ và nhàm chán” về Biển Đông. Trung Quốc muốn phản đối Philippines nhưng cuối cùng lại tự trao cho ông Teodoro một cơ hội hoàn hảo để bác bỏ tuyên truyền của Bắc Kinh. Nói cách khác, Trung Quốc tự tạo ra cái bẫy truyền thông rồi tự bước vào đó.
Điều đáng suy nghĩ là trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Philippines có thể nói thẳng với Trung Quốc ngay tại một diễn đàn quốc tế rằng “các vị đã thua” và “hãy biết xấu hổ”, Việt Nam, một quốc gia cũng bị Trung Quốc xâm lấn và cưỡng ép tại Biển Đông, vẫn chủ yếu dừng lại ở những tuyên bố quen thuộc như “quan ngại”, “phản đối” và “yêu cầu không tái diễn”.
Chỉ vài ngày trước màn đối đáp tại Seoul, Trung Quốc cũng dùng giọng điệu ngang ngược tương tự đối với Việt Nam.
Ngày 28/8, Bộ Ngoại giao Việt Nam phản đối việc Trung Quốc tôn tạo, xây dựng trái phép tại đá Hải Sâm và đảo Ba Ba thuộc quần đảo Hoàng Sa. Hà Nội khẳng định mọi hoạt động tại đây không được Việt Nam cho phép đều “hoàn toàn phi pháp và vô giá trị”, đồng thời yêu cầu Trung Quốc chấm dứt và không tái diễn.
Đáp lại, ngày 3/9, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn tuyên bố Hoàng Sa là “lãnh thổ vốn có của Trung Quốc”, việc xây dựng nằm trong phạm vi chủ quyền của Bắc Kinh và Việt Nam “không có quyền nói này nói nọ”.
Phát ngôn này không chỉ phủ nhận chủ quyền của Việt Nam mà còn thể hiện thái độ của một quốc gia đang chiếm đóng Hoàng Sa bằng vũ lực nhưng lại tự cho mình quyền xây dựng, quân sự hóa và cấm chính quốc gia bị mất lãnh thổ lên tiếng.
Sức mạnh của Philippines không chỉ nằm ở lời nói cứng rắn. Manila đã biến lập trường chủ quyền thành một hồ sơ pháp lý có giá trị ràng buộc mà Trung Quốc dù không công nhận cũng không thể xóa bỏ. Việt Nam có đầy đủ lý do để phản đối, nhưng câu hỏi quan trọng là: Việt Nam sẽ chỉ tiếp tục tuyên bố “kiên quyết phản đối”, hay chuẩn bị một chiến lược pháp lý đủ mạnh để buộc Bắc Kinh phải trả lời trước luật pháp quốc tế?