Những cuộc tập kích vào căn cứ Bahrain phơi bày lỗ hổng phòng thủ, thúc đẩy Mỹ cân nhắc dịch chuyển căn cứ và tái cấu trúc hiện diện quân sự trong khu vực.
Khi loạt tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran nhắm vào trung tâm đầu não điều hành các chiến dịch của hải quân Mỹ tại Trung Đông trong những đòn tập kích trả đũa từ cuối tháng 2, một số đã đánh trúng mục tiêu.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran khi đó tuyên bố đã “giáng đòn nặng nề” vào cảng nhà của Hạm đội 5 hải quân Mỹ, cùng loạt căn cứ khác ở vùng Vịnh. Quân đội Mỹ xác nhận căn cứ mang tên Trung tâm Hỗ trợ Hoạt động Hải quân (NSA) ở Bahrain đã bị đánh trúng, nhưng không gây thương vong và hoạt động tác chiến không bị ảnh hưởng đáng kể.
NSA là căn cứ hải quân của Mỹ được xây dựng từ năm 1971 trên nền của căn cứ hải quân cũ HMS Jufair của Anh. NSA nằm dưới quyền chỉ huy của Bộ tư lệnh Hải quân Trung tâm Mỹ thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), đơn vị điều hành hoạt động quân sự của Mỹ ở Trung Đông.
Căn cứ hải quân này đã liên tục lọt tầm ngắm của Iran trong nhiều cuộc tấn công trả đũa kể từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 6. Đại tá Tim Hawkins, phát ngôn viên của CENTCOM, cho biết Iran đã phóng hơn 8.000 tên lửa và UAV, nhưng chỉ có hai đợt tấn công gây thương vong cho lực lượng Mỹ.
“CENTCOM ưu tiên bảo vệ tính mạng con người hơn là cơ sở vật chất và chiến lược này đã phát huy hiệu quả. “, ông Hawkins nói, thêm rằng quân đội Mỹ và Israel đã giáng những đòn trả đũa gây thiệt hại lớn hơn gấp nhiều lần cho Iran khi đánh trúng hơn 13.500 mục tiêu.
Tuyên bố của CENTCOM khó có thể kiểm chứng, bởi chính phủ Mỹ hồi tháng 4 đã gây áp lực buộc các nhà cung cấp ảnh vệ tinh thương mại phải hạn chế quyền truy cập vào các bức ảnh hiển thị cảnh tàn phá tại các căn cứ của Mỹ cũng như vùng chiến sự ở Trung Đông.
Giới chức tuyên bố động thái này nhằm bảo vệ an toàn cho lực lượng Mỹ, nhưng điều đó cũng khiến việc đánh giá toàn diện thiệt hại với các căn cứ của nước này trong những đòn tập kích từ Iran trở nên khó khăn.
Báo Mỹ WSJ ngày 25/6 cho biết dựa trên phân tích ảnh vệ tinh, các hình ảnh trên mạng xã hội cũng như các cuộc phỏng vấn với quân nhân đang tại ngũ và cựu binh, cho thấy thiệt hại với căn cứ NSA mà Lầu Năm Góc chưa từng công bố.
Chịu thiệt hại lớn nhất là sở chỉ huy của căn cứ và hơn 10 tòa nhà khác, cùng với hệ thống liên lạc tại NSA. Các nhà kho, bể chứa nước cũng gần như bị phá hủy trong các đòn tập kích của Iran.
Hai trạm thông tin liên lạc vệ tinh AN/GSC-52B cùng một cơ sở quản lý truyền thông đã bị phá hủy ngay trong những giờ đầu tiên Iran tung đòn trả đũa. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), mỗi trạm này trị giá khoảng 20 triệu USD.
Mackenzie Eaglen, đồng chủ tịch Ủy ban Quốc gia về Tương lai Hải quân, đánh giá các tổn thất này đã “phơi bày những điểm yếu và lỗ hổng mang tính hệ thống” của NSA.
John “Fozzie” Miller, cựu chỉ huy lực lượng hải quân Mỹ tại Trung Đông, nhận định cuộc chiến với Iran đã bộc lộ những điểm yếu của NSA, căn cứ được xây dựng từ trước khi Iran sở hữu kho tên lửa và UAV chính xác như hiện nay.
“Chúng tôi đã hiện diện ở đó hơn 50 năm, và căn cứ được mở rộng dần qua từng giai đoạn. Giờ nhìn lại, có lẽ có nhiều thứ chúng tôi sẽ làm theo cách khác”, Miller nói.
Là điểm đồn trú duy nhất của Mỹ tại Trung Đông cho phép thân nhân binh sĩ đi cùng, căn cứ này hoạt động không khác gì một thị trấn Mỹ thu nhỏ, có sân bóng mềm, nhà hàng, trung tâm thương mại quân đội và trường học. Thủy thủ sau nhiều tuần lênh đênh trên biển thường cập cảng Bahrain và lên căn cứ để xả hơi.
“Lần cuối tôi ở đó, họ còn đang tổ chức một bữa tiệc khiêu vũ”, Mark Cancian, đại tá thủy quân lục chiến Mỹ về hưu và hiện là cố vấn cấp cao tại CSIS, người từng hai lần làm nhiệm vụ tại NSA Bahrain, kể.
Kevin Donegan, người từng chỉ huy lực lượng hải quân Mỹ ở Trung Đông, dự đoán Mỹ vẫn sẽ duy trì sự hiện diện tại Bahrain, quốc gia được coi là đồng minh kiên định.
“Chúng ta đặt bộ tư lệnh Hạm đội 5 ở đó. Câu hỏi đặt ra có lẽ không phải là liệu căn cứ có biến mất hay không, mà là diện mạo của nó sẽ ra sao sau khi cuộc chiến này kết thúc?”, ông nói.
CSIS trong báo cáo công bố hôm 23/6 ước tính tổng chi phí mà Mỹ đã đổ vào cuộc chiến Iran là khoảng 40 tỷ USD. Con số này bao gồm thiệt hại khoảng 4-9,4 tỷ USD đối với các căn cứ của Mỹ, dựa trên các công trình mà CSIS xác định đã bị tổn hại.
Theo WSJ, dựa trên những báo cáo về chi phí xây dựng công khai của Bộ Quốc phòng Mỹ, Lầu Năm Góc có thể phải chi khoảng 400 triệu USD để xây dựng lại những tòa nhà bị hư hại tại NSA
Đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, bởi tổng chi phí còn phụ thuộc rất lớn vào những thiết bị được trang bị bên trong, đại tá về hưu Cancian cho hay.
Theo các quan chức Mỹ am hiểu vấn đề, mức độ tàn phá nghiêm trọng tại căn cứ NSA, cùng hơn 20 cơ sở khác của Mỹ ở Trung Đông, đã buộc Lầu Năm Góc phải đánh giá lại toàn bộ mạng lưới căn cứ trong khu vực.
Giới chức quân sự hiện cân nhắc cải tổ toàn diện căn cứ tại Bahrain, cắt giảm sự hiện diện của Mỹ ở Kuwait và Arab Saudi, đồng thời dịch chuyển một số căn cứ hoặc các hoạt động tại căn cứ về phía tây, ngoài tầm bắn của tên lửa và UAV từ Iran.
Các công trình bị phá hủy có thể sẽ không được xây dựng lại. Các trung tâm chỉ huy và điều khiển có khả năng được chuyển xuống lòng đất. Đồng thời, năng lực quân sự có thể được phân tán mỏng hơn trên khắp khu vực. Tuy nhiên, các nguồn tin nhấn mạnh rằng chưa có quyết định chính thức nào được thông qua.
Trước khi xung đột bắt đầu, một số quan chức quân sự đã cảnh báo về điểm yếu của các căn cứ ở vùng Vịnh. Đề xuất dịch chuyển các cơ sở quân sự xa hơn về phía tây từng được đưa ra trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump nhưng chưa bao giờ được triển khai thực tế.
“Chúng tôi đã bảo vệ rất tốt các căn cứ, nhưng tên lửa Iran vẫn lọt qua và đánh trúng các hạ tầng thiết yếu phục vụ hoạt động tác chiến. Đó là kết quả của 10 năm Iran liên tục cải tiến công nghệ tấn công, giúp vũ khí có tầm bắn xa hơn và độ chính xác cao hơn”, tiến sĩ Ravi Chaudhary, cựu trợ lý Bộ trưởng Không quân Mỹ, nói.
Những quyết định mà Mỹ đưa ra vào lúc này như tái thiết công trình nào, từ bỏ cơ sở nào hay rút lui đến đâu sẽ định hình lại toàn bộ diện mạo và vị thế của Washington tại Trung Đông trong tương lai, theo các nhà phân tích của WSJ.
Thanh Tâm (Theo WSJ, NBC News, Reuters)