Dương Ngọc Hoài Linh
15-5-2026
Donald Trump bước vào chính trường Mỹ bằng một trong những khẩu hiệu mạnh mẽ nhất đối với Trung Quốc trong lịch sử hiện đại Hoa Kỳ. Ông gọi Trung Quốc là “kẻ cưỡng hiếp nước Mỹ”, cáo buộc Bắc Kinh “đánh cắp việc làm”, “thao túng tiền tệ”, “ăn cắp công nghệ”, và hứa sẽ đưa công ăn việc làm trở lại cho tầng lớp lao động Mỹ.
Những phát biểu ấy nhanh chóng tạo ra sự cộng hưởng rất lớn trong một bộ phận cử tri Mỹ đang bất mãn vì toàn cầu hóa, mất việc làm công nghiệp và sự trỗi dậy của Trung Quốc.
Đối với nhiều người ủng hộ MAGA, Trump trở thành biểu tượng của “người dám chống Trung Quốc”.
Nhưng nếu nhìn lại toàn bộ quá trình từ nhiệm kỳ đầu năm 2017 cho đến các chuyến công du Bắc Kinh sau này, người ta bắt đầu thấy một nghịch lý lớn: Cuộc chiến chống Trung Quốc của Trump phần nhiều mang màu sắc trình diễn chính trị hơn là một chiến lược tái cấu trúc địa chính trị thật sự.
Bởi nếu thật sự muốn đối đầu chiến lược lâu dài với Trung Quốc, điều đầu tiên mà một tổng thống Mỹ cần làm là củng cố sức mạnh nội tại của nước Mỹ:
– Đầu tư giáo dục,
– Nghiên cứu khoa học,
– Sản xuất công nghệ cao,
– Tăng sức cạnh tranh công nghiệp,
– Củng cố liên minh dân chủ,
– Giảm phụ thuộc chuỗi cung ứng,
– Và bảo vệ các thể chế pháp trị tạo nên ưu thế lâu dài của Hoa Kỳ.
Nhưng Trump lại thường chọn con đường dễ tạo hiệu ứng cảm xúc hơn: Thuế quan và khẩu hiệu.
Các mức thuế đánh vào hàng hóa Trung Quốc được quảng bá như “đòn trừng phạt Bắc Kinh”, nhưng trên thực tế nhiều nghiên cứu kinh tế chỉ ra rằng, phần lớn chi phí cuối cùng lại được chuyển sang người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ.
Khi giá hàng nhập tăng lên, người dân Mỹ – đặc biệt là tầng lớp thu nhập thấp – phải trả nhiều tiền hơn cho đồ điện tử, vật dụng gia đình và hàng tiêu dùng. Nói cách khác, cuộc chiến thuế quan không đơn giản là “Trung Quốc trả giá”, mà là một dạng thuế gián tiếp đánh vào chính xã hội Mỹ.
Điều trớ trêu là trong khi Trump liên tục dùng ngôn ngữ cứng rắn với Bắc Kinh trước cử tri, thì trong các chuyến thăm Trung Quốc, ông lại nhiều lần được tiếp đón như một vị quốc khách đặc biệt với quốc yến, thảm đỏ và những lời ca ngợi đầy tính cá nhân từ phía Tập Cận Bình.
Và chính tại đây lộ ra bản chất thật của mối quan hệ này: Trump chống Trung Quốc ở cấp độ khẩu hiệu chính trị, nhưng đồng thời lại rất cần Trung Quốc ở cấp độ lợi ích kinh tế và hình ảnh quyền lực.
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều sản phẩm vận động tranh cử của Trump – từ nón MAGA, cờ, áo thun cho tới hàng lưu niệm – từng bị phát hiện sản xuất tại Trung Quốc hoặc phụ thuộc mạnh vào chuỗi cung ứng Trung Quốc.
Điều đó tạo nên một nghịch lý gần như bi hài: Phong trào “chống Trung Quốc” lại vận hành bằng chính hàng hóa sản xuất từ Trung Quốc.
Nhưng vấn đề sâu hơn nằm ở các xung đột lợi ích xoay quanh đế chế kinh doanh Trump.
Trong suốt thời gian Trump làm tổng thống, rất nhiều câu hỏi đã được đặt ra về việc các doanh nghiệp mang thương hiệu Trump – do con cái và người thân quản lý – có hưởng lợi từ vị trí chính trị của ông hay không.
Những thỏa thuận thương mại, giấy phép kinh doanh, khách sạn, dự án bất động sản và các mối quan hệ tài chính quốc tế liên tục tạo ra nghi ngờ rằng ranh giới giữa lợi ích quốc gia và lợi ích gia đình Trump ngày càng bị xóa nhòa.
Điều đáng chú ý là Trung Quốc hiểu rất rõ tâm lý và phong cách của Trump. Bắc Kinh biết ông thích được tâng bốc, thích các nghi lễ hoàng gia, thích được đối xử như “nhà lãnh đạo vĩ đại”. Vì vậy, thay vì đối đầu trực diện bằng ý thức hệ, Trung Quốc thường chọn cách ngoại giao mềm mại nhưng cực kỳ thực dụng với Trump.
Đó là lý do vì sao nhiều người bắt đầu đặt câu hỏi: Liệu Trump thật sự đang chống Trung Quốc, hay chỉ đang dùng hình ảnh “kẻ thù Trung Quốc” như một công cụ để huy động cử tri trong nước?
Bởi thực tế cho thấy, Trung Quốc không hề suy sụp dưới thời Trump như những lời tuyên truyền cảm xúc của MAGA. Ngược lại, trong giai đoạn ấy Bắc Kinh tiếp tục mở rộng ảnh hưởng toàn cầu, gia tăng sức mạnh công nghệ, đẩy mạnh sáng kiến Vành đai – Con đường và từng bước thách thức vị trí lãnh đạo toàn cầu của Mỹ.
Trong khi đó, nước Mỹ dưới thời Trump lại rơi vào tình trạng chia rẽ nội bộ sâu sắc:
– Chiến tranh văn hóa,
– Xung đột chủng tộc,
– Mất niềm tin vào bầu cử,
– Công kích báo chí,
Và sự cực đoan hóa chính trị chưa từng có.
Một cường quốc không suy yếu chỉ vì đối thủ mạnh lên, mà còn vì chính nội bộ của nó tự phân rã. Và đây mới là nghịch lý lớn nhất của hiện tượng Trump: Ông nhân danh “làm nước Mỹ vĩ đại trở lại”, nhưng nhiều hành động lại vô tình làm suy yếu chính các nền tảng đã giúp Mỹ duy trì vị thế siêu cường suốt nhiều thập niên.
Vì vậy, nói rằng Trump “chống Trung Quốc” theo nghĩa tuyệt đối là một cách nhìn quá đơn giản. Điều đúng hơn là: Trump sử dụng Trung Quốc như một biểu tượng chính trị cực kỳ hiệu quả để đánh vào tâm lý bất mãn của cử tri Mỹ.
Trung Quốc trong khẩu hiệu của Trump nhiều khi đóng vai trò “kẻ thù cần thiết” để huy động đám đông, tương tự cách nhiều nhà dân túy trong lịch sử luôn cần một đối tượng để đổ lỗi cho các vấn đề nội tại.
Nhưng đằng sau những bài diễn văn nóng bỏng ấy, quan hệ giữa Trump và Bắc Kinh lại cho thấy một thực tế lạnh lùng hơn nhiều: Trong thế giới quyền lực và tiền bạc, khẩu hiệu chống đối không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với đối đầu thật sự.
Và đôi khi, những người hò hét chống Trung Quốc dữ dội nhất lại chính là những người đang hưởng lợi nhiều nhất từ mối quan hệ với thị trường tỷ dân ấy.
Nguồn: Tiếng Dân