Tác giả: Thomas Assheuer
Phạm Hồng Lam dịch
25-4-2026
Có những thời khắc lịch sử lạ lùng đến nỗi, xem ra toàn bộ sự điên rồ của hiện tại tích tụ lại trong đó: Đó là lúc, qua một video ghi lại cảnh bữa ăn trưa mừng lễ Phục sinh tại Nhà Trắng, bà mục sư phái Tin Lành Phúc Âm Paula White-Cain, giám đốc Văn phòng Đức tin của chính quyền Mỹ (The White House Faith Office) xuất hiện trước ống kính – phía sau bà là tổng thống Donald Trump, đứng cao hơn một bậc với cà-vạt đỏ và đang nghiêm nghị nở nụ cười dịu dàng.
Và White-Cain trịnh trọng ví tổng thống của mình là Chúa Giêsu Kitô Phục sinh. “Đã không ai phải trả giá đắt, như Ngài đã phải trả. Ngài đã bị lừa gạt, bị bắt, và bị kết án một cách sai trái. Tay Ngài hễ đụng tới chuyện gì, là chuyện đó rốt cuộc sẽ chiến thắng”. Và rồi bà thêm một câu xem ra ai ai cũng đang chờ nghe: “Thiên Chúa luôn có một chương trình sẵn của Người”. Tiếng vỗ tay râm ran, bởi mọi người đều hiểu ý nghĩa đằng sau câu nói đó: Trump đang mắc kẹt trong cuộc chiến Iran. Bọn quỷ ở Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz.
Đoạn phim ghi cảnh mừng lễ chứa đựng hai thông điệp, một rõ ràng và một ẩn ý. Donald Trump là hiện thân của Chúa Giêsu phiên bản 2.0, chứ không phải một ông vua điên rồ (mad king) như những đối thủ vô thần của ông tuyên bố. Thông điệp thứ hai là một sự thể hiện quyền lực chính trị lạnh lùng: Vì Leo XIV, vị giáo tông người Mỹ đầu tiên tại Vatican, liên tục từ chối sự hỗ trợ của mình cho người đứng đầu đất nước Mỹ, nên Nhà Trắng cho hay, từ nay sẽ tự tay giải quyết mọi vấn đề. Những kẻ bảo vệ chân lý tôn giáo do đó cần phải nhớ rằng, họ phải làm những gì phải làm. Họ phải quỳ xuống và thánh hóa quyền lực tổng thống.
Donald Trump, như ai cũng biết, không ưa Leo XIV. Ông bảo, Leo là người “tệ hại“, luôn can thiệp vào chính trị và tìm cách làm chiều lòng cánh tả cực đoan, thay vì tập trung vào “việc trở thành một giáo tông vĩ đại“. Hơn nữa, Trump đã giận dữ viết trên mạng xã hội của mình, Leo cần phải biết ơn ông ta. Bởi “như mọi người biết, ông ấy chỉ được giáo hội đưa vào vị trí đó, vì ông ấy là người Mỹ, và người ta nghĩ, đó là cách tốt nhất để ứng xử với tổng thống Donald J. Trump. Nếu tôi không ở Nhà Trắng, Leo đã chẳng ở Vatican”.
Vụ tấn công này là hệ quả của một câu chuyện trước đó – câu chuyện, mà cả hai phía hoàn toàn muốn giữ kín. Nhà báo Mattia Ferraresi mới đây tiết lộ, tháng Giêng vừa rồi, ông Trump đã vô cùng tức giận trước những lời chỉ trích của Giáo Tông về chính sách đối ngoại của ông, đến nỗi chính quyền Mỹ đã triệu tập Christophe Pierre, khi đó là sứ thần Tòa thánh ở Mỹ.
Địa điểm gặp gỡ nói lên điều bất thường. Pierre không được triệu tập, như thường lệ, đến Bộ Ngoại giao, mà đến “Bộ Chiến tranh”; và cuộc trao đổi với Elbridge Colby, cố vấn hàng đầu của Pete Hegseth, cũng diễn ra rất căng thẳng. Trong cuộc tranh luận gay gắt sau đó, Colby được cho là đã huỵch toẹt đưa ra lời đe dọa: Mỹ “có thể làm bất cứ điều gì họ muốn“, và vì thế, Vatican phải liệu mà đứng về phía Tổng thống.
Tóm lại, Colby, một người bạn của phó tổng thống JD Vance, đã chỉ ra những cách hành xử cho một giáo tông có sức mạnh song chẳng có vũ khí. Và, như thể điều này vẫn chưa đủ đô áp lực, một quan chức Mỹ có mặt hôm đó đã khéo léo nhắc nhở đại diện Vatican về lịch sử bất hạnh trong thế kỷ 14 – về thời những giáo tông ở Avignon. Nhưng cả Washington lẫn Vatican đều phủ nhận có chuyện nhắc nhở đe doạ này.
Việc nhắc đến sự kiện lịch sử kia hẳn gợi nhớ nơi người công giáo về một giai đoạn giáo sử đầy đen tối. “Avignon” tượng trưng cho việc đấu đá và xung đột, cho sự trừng phạt và ly giáo; tóm lại, nó nói lên thời kỳ hùng mạnh của vương triều Pháp, một vương triều chẳng còn sẵn lòng dung thứ cho yêu sách quyền lực của Giáo hội. Vì thế, vua Pháp đã áp lực nặng nề lên giới giáo sĩ, dẫn đến việc bảy vị giáo tông phải chuyển sang đóng đô – việc dời đô này không phải lúc nào cũng tự nguyện – tại Avignon từ năm 1309 đến năm 1377, một địa điểm nằm dưới ảnh hưởng và tầm ngắm của Pháp. Năm 1303, giáo tông Bonifacius VIII đã chống lại áp lực kia và đã bị vua Pháp Philipp IV (với biệt danh Người Đẹp) ra lệnh bắt giam. Ngay sau đó, vị giám mục người Pháp, con cưng của Philipp, đã được bầu lên ghế giáo tông.
Chuyện xảy ra đã lâu rồi, nhưng sứ thần Pierre hẳn nhận ra ngay mối tương quan. Dù Colby không trực tiếp đe dọa, rằng Donald Trump và “Bộ trưởng Chiến tranh” Pete Hegseth sẽ thay thế giáo tông đương nhiệm bằng một người thuộc phe MAGA qua một cuộc đột kích như ở Venezuela, nhưng lời cảnh báo đó rất rõ ràng: Đừng nghĩ là mình an toàn, mà phải khiêm tốn, phải thận trọng lời nói. Bởi vì, một khi tổng thống Trump có thể đình chỉ việc phân chia và cân bằng quyền lực thế quyền (ở Mỹ), thì bất cứ lúc nào ông ta cũng có thể phá vỡ sự tách biệt giữa giáo hội và nhà nước, và có thể có tiếng nói trong việc bầu chọn giám mục.
Washington là Avignon, và vua Trump là Philipp. Ông ta đang tàn nhẫn dùng thế quyền ép giáo triều vào cảnh nô lệ kiểu Babylon. Và rốt cuộc, hoạt cảnh trên nói lên tất cả những gì nó cần nói: Khôn thì cứ nói Vâng và Amen với chúng tôi!
Màn doạ nạt Vatican không nảy sinh trong lúc tranh luận gay gắt, mà theo một kịch bản được dàn dựng công phu và được thực hiện một cách hung tợn, đến mức khiến ngay cả những người theo dõi Trump lâu năm cũng phải kinh ngạc: Các nhân vật hàng đầu của phong trào MAGA, cụ thể là JD Vance và Pete Hegseth, cho là mình được [Chúa] uỷ thác thực hiện giấc mơ từ lâu của phe bảo thủ tôn giáo và có nhiệm vụ phải làm suy yếu, hay nói đúng hơn là xóa bỏ sự tách biệt giữa giáo hội và nhà nước. Trong mắt họ – và các nhà lãnh đạo học thức của MAGA – Mỹ là một quốc gia Kitô giáo với một xã hội Kitô giáo đồng nhất ngay từ thuở ban đầu.
Đằng sau khẳng định này ẩn hai mục tiêu. Thứ nhất, đức tin Kitô giáo rồi đây lại phải thấm nhuần vào xã hội, từ lúc sinh ra đến khi chết, từ gia đình đến câu lạc bộ thể thao cho đến quân đội. Thứ hai, và điều này rất quan trọng, không thể để các năng lượng tôn giáo tan biến vào trong sự mơ hồ của xã hội, vào trong góc khuất của những trái tim cô đơn, vào trong các cộng đồng bên lề, hoặc vào nơi các giáo phái hô hào sự tự cứu rỗi. Thay vào đó, chúng phải được tập trung lại và hướng vào nhà nước. Sức mạnh tâm linh của tôn giáo phải cung cấp cho tổng thống Trump hào quang huy hoàng và quyền uy siêu phàm.
Như vậy, kịch bản dàn dựng tại Nhà Trắng trên đây hoàn toàn phù hợp với chương trình đã sẵn. Khi Paula White-Cain, người tạo ảnh hưởng (Influencer) của Chúa, đặt tay lên vai Trump, bà đã truyền năng lượng thiêng liêng vào thân thể của vị cứu tinh và thánh hóa quyền lực trần thế của ông ta. Trump giờ đây là một vị vua của Chúa Kitô; ông vác thập giá của thế giới và hy sinh bản thân vì chúng ta, giống như Chúa và Đấng Cứu Thế của chúng ta đã từng hy sinh chính mình. “Chống lại tổng thống Trump tức là chống lại Chúa”.
Nền văn hóa chính trị của Mỹ quả đã rỗng ruột từ lâu, nếu không thì màn trình diễn ngoại đạo của Trump đã bị nhiều người chế giễu. Nhưng thực tế không phải vậy. Ngay những người mới hôm qua còn tự xưng mình là môn đồ của chủ nghĩa tự do cực đoan cũng sử dụng chất gây nghiện của phong trào MAGA, cũng hô hào việc kết hợp giữa chính trị và tôn giáo.
Nhà thần học Wolfgang Palaver cho hay, ngay cả doanh nhân công nghệ Peter Thiel cũng ủng hộ chủ nghĩa toàn diện (Integralism) mới và thích “Kitô giáo của hoàng đế Constantin” hơn “Kitô giáo của Mẹ Teresa“. Từ khóa “Constantin” rất dễ giải mã. Đằng sau nó là khát vọng về một sự biến cải tư duy tập thể, về một định hướng tôn giáo và ràng buộc xã hội đặt dưới sự lèo lái của nhà nước.
Palaver cho rằng, ảo tưởng tân toàn diện của Thiel không chỉ làm phương hại tới sự tự do tôn giáo – đó là một bước thụt lùi so với chủ trương tách rời thế quyền và giáo quyền của công đồng Vatican II năm 1965, mà đó còn gọi đó là chuyện “nguy hiểm”. Là vì, ngay khi Kitô hữu trở thành một phần của thể chế vào thế kỷ thứ 4, thì sự đàn áp những người không tin và các nhóm thiểu số cũng bắt đầu. Số phận mà chính những người Kitô giáo từng gánh chịu, giờ đây họ lại áp đặt lên người khác.
Theo Palaver, bất cứ ai ngày nay đòi hỏi sự hợp nhất giữa nhà nước và tôn giáo đều làm suy yếu một đặc điểm nòng cốt của đức tin: Sức mạnh siêu việt độc nhất vô nhị của nó. Sức mạnh này vượt lên trên thế giới; nó làm tương đối hóa thế giới và nhìn thế giới như cái chính nó vốn có: Thế giới luôn thay đổi.
Chẳng ai khác ngoài Adrian Vermeule và Patrick Deneen là những người ảnh hưởng trên Thiel và Vance. Cả hai ông này cũng tán thành các quan điểm tân toàn diện; họ cũng muốn thiết lập một nhà nước hướng tới một điều tốt đẹp được định nghĩa bằng tôn giáo.
Ý tưởng cho rằng, nhà nước nên mở ra cho tôn giáo, hay nói đúng hơn, nên khiêm tốn phục tùng nó, cũng là ước muốn nóng bỏng của linh mục dòng Edmund Waldstein; nếu không có ông này, chủ nghĩa tân toàn diện của Mỹ ở dạng hiện tại có lẽ đã không có. Cổng thông tin trực tuyến nổi tiếng của Waldstein, The Josias, chống lại “chủ nghĩa hư vô” buông thả bằng lập luận rằng, con người hiện đại không có khả năng nhận ra điều tốt đẹp và “không có được tự do, để quyết định, đâu là mục đích tồn tại của mình”.
Nhắc lại: Người ta có thể coi thường cánh bảo thủ tôn giáo, coi nó như một giáo phái thất thường, như một phong trào tìm kiếm chân lý trong một nền văn hóa vô cùng bất an. Nhưng như thế là bỏ quên ảnh hưởng của các nhà lãnh đạo học thức của phong trào này, ví dụ như Pete Hegseth, người theo chủ nghĩa tân toàn diện hung hăng nhất. Hơn ai hết, ông ta đại diện cho sự xói mòn đạo đức của Kitô giáo, sự diễn giải lệch lạc thông điệp Kinh Thánh thành chủ nghĩa quân phiệt anh hùng, sự sùng bái quyền lực nam giới và sự tôn vinh bạo lực thanh tẩy.
Nhiều năm trước, ông xăm khẩu hiệu chiến đấu bằng tiếng Latin “Deus vult” (Chúa muốn vậy) lên bắp tay; và giờ đây, người một thời dẫn chương trình của Fox News đang phát động một chiến dịch chống lại mọi thứ được gọi là “Woke” và “phi Kitô giáo”, chống lại thứ chủ nghĩa phải đạo (political correctness) và chủ nghĩa nhân bản thế tục (secular humanism).
Ông ta đòi hỏi nước Mỹ phải quỳ gối cầu nguyện “nhân danh Chúa Giêsu Kitô” để giành chiến thắng ở Iran: “Chúng ta không còn là những người tự vệ nữa. Chúng ta là những chiến sĩ, được huấn luyện để giết kẻ thù và bẻ gãy ý chí của chúng”. Hegseth cầu nguyện theo những lời vốn được lan truyền bởi những kẻ đang nỗ lực tái thánh hóa Kitô giáo. “Tổng thống Trump được Chúa Giêsu xức dầu, để châm ngọn lửa báo hiệu ở Iran, hầu kích hoạt ngày tận thế và đánh dấu sự trở lại của Người trên địa cầu”.
Bởi Hegseth muốn có được “cái chết và sự hủy diệt từ trời đổ xuống”, nên Caroline Amlinger và Oliver Nachtwey nói tới một thứ “chủ nghĩa hoạt động thế mạt” (apocalyptic activism) nhằm cứu rỗi đất nước. Theo các nhà xã hội học, Hegseth đang dàn dựng chiến tranh “như một vở kịch vũ trụ về sự hủy diệt và sự mong chờ cứu rỗi”. Đi theo một mô típ quen thuộc: Du kích quân của tướng Franco trong cuộc nội chiến Tây Ban Nha vẫn thường hô to: “Hoan hô sự chết”.
Chủ trương hoạt động tận thế của Hegseth, cũng như lời đe dọa sẽ xóa sổ nền văn minh Iran của “Giêsu” Trump sau đó nói lên sự sa đoạ của Kitô giáo. Phải nắm vững điều này mới thấy được chiều sâu của cuộc xung đột hiện nay giữa một bên là phe bảo thủ tôn giáo và bên kia là Giáo hội Công giáo.
Giáo tông Leo XIV đôi khi có vẻ mờ nhạt, nhưng từ rất sớm ông đã nhận ra và chỉ trích những lời lẽ độc ác cũng như việc tái đánh giá các giá trị Kitô giáo của Donald Trump. Trong bài phát biểu đầu năm, Giáo tông than thở về sự hủy hoại ngôn từ, về việc thao túng đầu độc ý nghĩa và về sự mất mát cái “có thể truyền đạt” của thực tại. Giáo tông nói, việc chủ quan hóa thực tại là một cách tạo thờ ơ, khiến cho người ta cứ tưởng rằng, thế giới chỉ có chiến tranh và hòa bình, chỉ có chết và sống; vì thế, người tín hữu có nhiệm vụ “áp dụng đạo đức Kitô giáo trong việc cầm quyền” và “thúc đẩy việc chung sống công bằng và hòa bình giữa các quốc gia”.
Những câu tiếp của Giáo tông hẳn đã khiến Trump nổi đoá: “Chiến tranh đang thịnh hành trở lại”, và hòa bình không còn được coi là một món quà và được tìm kiếm như một điều tốt đẹp đáng mong muốn, mà được áp đặt bằng vũ khí. Nhưng thật ra, cũng theo Giáo tông, “sự sống linh thiêng quan trọng hơn bất kỳ mọi lợi ích quốc gia”. Và như vậy, khi không những nghĩ tới chế độ Iran tàn bạo mà còn tới cả Pete Hegseth, Giáo tông đã nói thêm vào thứ Bảy trước đó: “Ngay cả danh thánh của Chúa, Thiên Chúa của sự sống, cũng được sử dụng trong các bài diễn văn về cái chết. Hãy chấm dứt việc thần thánh hóa bản thân và việc tôn thờ tiền bạc! Hãy chấm dứt việc phô trương quyền lực! Hãy chấm dứt chiến tranh!”
Có thể sự tục hóa vô ý thức, khiến cho tình cảm tôn giáo bị chế nhạo, đã kích động phe bảo thủ Kitô giáo, chẳng riêng gì ở Mỹ. Hơn nữa, chẳng phải mọi điều chỉ trích chủ nghĩa tự do từ phe bảo thủ đều sai. Tóm lại: Ai cho rằng, tôn giáo là một hiện tượng tinh thần đã lỗi thời và nó sẽ sớm tan biến vào hư không, người đó hẳn lầm to.
Qua những chuyển động khó lường, tôn giáo đang được phong trào MAGA đưa trở lại ở Mỹ, để mài dũa thành vũ khí cho cuộc chiến đấu chính trị hàng ngày của họ. Vì thế, hầu như chẳng ai còn nhận diện ra được nó nữa: Tôn giáo MAGA là một tôn giáo của quyền lực – thô sơ, nguyên thủy và tàn nhẫn. Nó không nói đến sự giải phóng và công lý, mà đòi hỏi sự tôn thờ nhà nước và sự thánh hóa quyền lực tổng thống. Nó thần thánh hóa chủ nghĩa tư bản và coi thường cái chết.
Đúng là Kitô giáo đã vấy máu trong dòng lịch sử thế giới. Nhưng suốt hai ngàn năm qua, nó cũng luôn đòi hỏi con người phải trở nên tốt hơn chính mình. Ngược lại, trong tôn giáo MAGA chẳng ai cần phải thay đổi nữa; chỉ qua giết chóc, con người mới còn có nhu cầu tự hoàn thiện bản thân. Như Pete Hegseth nói, “Chúng ta đánh, khi chúng đang gục ngã, và đó chính là cách cần phải làm”.
Có thể ông Bộ Trưởng Chiến tranh và Thánh chiến này đang cùng với Donald Trump nỗ lực phá vỡ luôn cái định chế tôn giáo dám cho rằng, cái ảo tưởng về quyền lực tuyệt đối của ông ta là sự báng bổ Thiên Chúa.
_______
Tác giả: Thomas Assheuer, 71 tuổi, viết cho Die Zeit, số 17, ngày 16.04.2026: “Die Gotteslästerer von Washington”.