Từng tiêu thụ hàng Đức nhiều thứ hai, nhu cầu của Trung Quốc ngày càng giảm, nhờ dần tự chủ khỏi chuỗi cung ứng công nghiệp châu Âu.
Số liệu sơ bộ do Cơ quan Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Đức vừa công bố cho biết tổng kim ngạch thương mại hai chiều Đức và Trung Quốc vượt 128 tỷ euro trong nửa đầu 2026, cao hơn 3 tỷ euro so với thương mại giữa Đức – Mỹ.
Trong đó, nhập khẩu từ Trung Quốc đạt 91,8 tỷ euro, tăng 8,9% so với cùng kỳ 2025. Nhưng ở chiều ngược lại, xuất khẩu của Đức sang nước này giảm hơn 12% so, xuống chưa đầy 37 tỷ euro.
Diễn biến cũng khiến thâm hụt của đầu tàu kinh tế châu Âu với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới tăng lên khoảng 55 tỷ euro, từ mức 40 tỷ euro vào nửa đầu năm ngoái.
Đến nay, Trung Quốc chỉ còn là thị trường tiêu thụ lớn thứ chín của hàng hóa Đức, trong khi từng đứng thứ hai vào 2021. Năm đó, Đức bán sang Trung Quốc lượng hàng hóa trị giá 104 tỷ euro, bất chấp ảnh hưởng của đại dịch.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân thâm hụt tiếp tục nới rộng do Trung Quốc bán ngày càng nhiều hàng hóa sang Đức trong khi doanh nghiệp nước này dần giảm phụ thuộc vào hàng nhập khẩu công nghiệp từ châu Âu.
“Xuất khẩu sang Trung Quốc suy giảm do nền kinh tế nội địa yếu và việc nước này ngày càng tập trung vào các chuỗi giá trị trong nước”, Corinne Abele, chuyên gia Đông Á của Cơ quan Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Đức, nhận định.
Từ đầu năm đến nay, những nền kinh tế nhỏ như Áo và Thụy Sĩ thậm chí còn mua nhiều hàng hóa Đức hơn cả Trung Quốc. Theo Vincent Stamer, chuyên gia kinh tế tại Commerzbank, việc Trung Quốc ngày càng ít phụ thuộc vào sản phẩm Đức cho thấy nước này đang trở nên độc lập hơn với các cường quốc phương Tây và thu hẹp khoảng cách về công nghệ. “Thương hiệu ‘made in Germany’ phải tự làm mới mình”, ông lưu ý.
Không chỉ Trung Quốc giảm mua, kim ngạch sang Mỹ tháng 6 cũng giảm 14,2% so với tháng 5, trong bối cảnh chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump tiếp tục gây bất ổn cho các nhà xuất khẩu Đức.
Trước tình hình này, Phòng Công nghiệp và Thương mại Đức kêu gọi EU ký thêm các thỏa thuận thương mại với Thái Lan, Malaysia và Philippines, nhằm giúp doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng và mở rộng sang các thị trường mới.
Tính chung nửa đầu năm, xuất khẩu của Đức vẫn tăng 3,7%, lên 817 tỷ euro. Ông Volker Treier, Phụ trách thương mại tại Phòng Công nghiệp và Thương mại Đức, nói đây là “tia hy vọng đối với nền kinh tế nhưng vẫn còn quá sớm để thở phào”.
Thực tế, ngành sản xuất Đức đang phải vật lộn với cả thuế quan của Mỹ lẫn cạnh tranh từ Trung Quốc, kéo theo các đợt cắt giảm nhân sự lớn. Đầu tuần trước, Porsche công bố kế hoạch cắt giảm thêm 5.000 việc làm tại Đức vào cuối 2035.
Hai ngày sau, BMW trở thành hãng xe Đức thứ năm nối gót, với mục tiêu cắt 8.000 việc làm. Hồi tháng 7, Volkswagen, hãng xe lớn nhất châu Âu, công bố tăng gấp đôi quy mô chương trình cắt giảm nhân sự, với kế hoạch thu hẹp 100.000 việc làm và đóng cửa bốn nhà máy tại Đức.
Các nhà cung cấp linh kiện xe hơi Đức cũng gặp khó. Phân tích của Strategy& – bộ phận tư vấn tại Đức của PwC, cho biết chi phí lãi vay bình quân của nhóm doanh nghiệp này cao hơn nhiều so với các doanh nghiệp cùng ngành tại Trung Quốc.
Chi phí lãi vay đã tăng năm thứ tư liên tiếp, lên mức 102% lợi nhuận hoạt động, tính đến 2025. “Nhiều doanh nghiệp trong ngành cung ứng xe hơi Đức đang phải xoay xở với khối nợ đáng kể”, Henning Rennert, chuyên gia Strategy& Đức, nói.
Vào tháng 6, sản lượng công nghiệp Đức tăng 0,2% so với tháng 5, đánh dấu tháng tăng trưởng thứ ba liên tiếp. “Nhưng điều này không làm thay đổi thực tế rằng sản xuất công nghiệp vẫn đang đi ngang ở mức thấp”, Marco Wagner, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Commerzbank, nói. So với cùng kỳ 2025, sản lượng vẫn giảm 0,1%.
Các khảo sát bao gồm chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) và chỉ số môi trường kinh doanh Ifo, đều cải thiện trong tháng 7, cho thấy đà phục hồi của ngành sản xuất có thể tiếp tục trong quý III. Đơn hàng công nghiệp của Đức tăng 3,1% trong tháng 6, theo dữ liệu công bố hôm thứ Năm.
“Tuy nhiên, đừng nhầm lẫn sự phục hồi theo chu kỳ với cải thiện về cơ cấu”, theo Carsten Brzeski, Giám đốc toàn cầu về kinh tế vĩ mô tại ING.
Ông dẫn dữ liệu mới nhất cho thấy thâm hụt thương mại song phương của Đức với Trung Quốc nới rộng trong tháng 7. “Bất kỳ cải thiện mang tính chu kỳ nào cũng không che được những vấn đề mang cơ cấu của ngành công nghiệp Đức”, ông nhận định.
Phil Smith, Phó giám đốc phụ trách kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, đánh giá sản xuất Đức khởi đầu quý III thuận lợi nhưng gián đoạn chuỗi cung ứng vẫn là rủi ro. “Thực tế, kỳ vọng kinh doanh trong ngành sản xuất vẫn khá yếu, thấp hơn mức trước khi xung đột Trung Đông bùng phát”, ông nói.
Đầu tháng 7, Thủ tướng Đức Friedrich Merz công bố một gói cải cách về lương hưu, thuế và lao động nhằm thúc đẩy tăng trưởng, việc làm và năng lực cạnh tranh. Những nỗ lực nhằm giải quyết những vấn đề cơ cấu dài hạn đã kìm hãm tăng trưởng của đầu tàu kinh tế châu Âu trong nhiều năm.
Nhưng hiệu quả phục hồi có thể chậm, theo Wagner tại Commerzbank. “Những cải cách mà chính phủ dự kiến thực hiện sẽ không giúp cải thiện nhiều vị thế đang gặp khó khăn của Đức với tư cách một địa điểm kinh doanh và đầu tư”, ông bình luận.
Phiên An (theo Reuters, ING)