Nguyễn Hoàng Văn
18-3-2026
Thế giới này đang chịu đựng bao nhiêu “cá thể Trump”? Hằng hà sa số Trump hay duy nhất một và chỉ một Trump?
Không nhất thiết “hãy nhìn những gì Trump làm”, chỉ đơn giản “nghe những gì Trump nói” thôi, đã thấy rất nhiều Trump khác nhau, như cát sông Hằng.
Tháng 6 năm ngoái, sau khi ra lệnh oanh tạc những cơ sở hạt nhân của Iran, Trump hí hửng tuyên bố rằng đã xóa sổ toàn bộ chương trình hạt nhân của nước này, bất kể những ý kiến ngược lại của giới tình báo và quân sự [1]. Nhưng chỉ tám tháng sau, Trump lại ra lệnh tấn công Iran, viện lẽ phá hủy tiềm lực hạt nhân của nước này [2].
Nghĩa là Trump của tháng 3 năm 2026 đang chửi chính ông Trump của tháng 6 năm 2025.
Mà cũng không cần đi xa thế, chỉ riêng trong tháng 3 này thôi, sau vụ tấn công Iran, trái đất này đã “nứt” ra mấy Trump hoàn toàn khác nhau.
Một Trump huênh hoang rằng đã thắng, đã tiêu diệt toàn bộ binh lực Iran [3].
Một Trump hào sảng như thể là hiệp khách trên phim kiếm hiệp, tuyên bố Mỹ sẽ hộ tống những thương thuyền qua lại kênh Hormuz [4].
Rồi một Trump khác kêu gọi đồng minh và cả đối thủ hãy góp tay cùng Mỹ bảo vệ an ninh hàng hải trên eo biển này [5].
Cứ nhìn mẻ ngoài như thế thì có thể thấy rất nhiều Trump, nhưng xét đoán sâu xa hơn thì nhất định chỉ thấy duy nhất một “cá thể Trump”, một và chỉ một mà thôi.
Anh là tháp Bay-on bốn mặt
Giấu đi ba, còn lại đấy là anh
Chỉ mặt đó mà nghìn trò cười khóc
Làm đau ba mặt kia trong cõi ẩn hình
(“Tháp Bay-on bốn mặt” – Chế Lan Viên)
Tượng Bayon ở đền Angkor ở Miên là hình tượng của Quán Thế Âm (Avalokiteshvara) đấng Bồ-tát hiện thân cho tinh thần từ bi của chư Phật. Vậy mà vào tay ông Chế Lan Viên của chúng ta, lại trở thành biểu tượng của sự xảo trá.
Phải chăng là, do chua chát quá, cay đắng quá, cuối đời nhìn lại thấy thất vọng với chính mình quá, Chế Lan Viên mới thậm xưng đến mức ấy? Xưa nay, để diễn tả một con người thiếu trung thực, người ta thường dùng đến ý niệm “hai mặt”, “lá mặt lá trái”. Văn chương điệu đà kiểu Anh thì có điển cố “Dr Jekyll và Mr Hyde”.
Điển cố này lấy từ tác phẩm Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde (1886) của nhà văn Robert Louis Stevenson. Nhân vật Jekyll và Hyde chỉ là một, nhưng vấn đề nảy sinh khi Bác sĩ Jekyll nghiên cứu ra một thứ “thuốc” có thể kềm chế những tính tốt, biến một bậc chính nhân thành một thứ ác quỷ, nên chúng ta mới thấy một nhân vật Hyde vô lương. Ban ngày là một bác sĩ lương thiện, đầy uy tín hoài cũng chán, đến tối thì Jekyll trở thành một tên Hyde đốn mạt, thoải mái làm việc ác. Dần dà, bị bạn thân của mình sinh nghi và, trông như là kiếp nạn “chơi dao bị đứt tay”, sự thể vượt khỏi tầm kiểm soát của Bác sĩ Jekyll: Đối mặt với nguy cơ bị biến thành tên đốn mạt Hyde vĩnh viễn, lại bị cảnh sát điều tra, Jekyll đã tự tử trong cảnh cùng đường.
“Dr Jekyll và Mr Hyde” trở thành biểu tượng của con người hai mặt, bởi giữa hai cái tên là cả một đại dương cách biệt, hoàn toàn không một mẫu số chung nào: Một bên quá lương thiện, hào hiệp, một bên quá ác độc, bủn xỉn.
Nhưng, như đã nói, dẫu đã phát hiện ra vô số Trump thì, về bản chất, chẳng Trump nào trái ngược với Trump nào mà, kỳ thật, lại rất giống nhau. Cái sự giống nhau mà nhà văn Nguyễn Khải, người theo cộng sản cả đời, đã vạch trần, khi nói về các lãnh tụ cộng sản:
“Và nói dối, nói dối hiển nhiên, không cần che đậy. Vẫn biết rằng nói dối như thế sẽ không thay đổi được gì vì không một ai tin nhưng vẫn cứ nói. Nói đủ thứ chuyện, nói về dân chủ và tự do, về tập trung và dân chủ, về nhân dân là người chủ của đất nước còn người cầm quyền chỉ là nô bộc của nhân dân. Rồi nói về cần kiện liêm chính, về chí công vô tư, về lý tưởng và cả quyết tâm đưa đất nước tiến lên chủ nghĩa cộng sản. Nói dối lem lém, nói dối lì lợm, nói không biết xấu hổ, không biết run sợ vì người nghe không có thói quen hỏi lại, không có thói quen lưu giữ các lời giải thích và lời hứa để kiểm tra. Hoặc giả hỏi lại và kiểm tra là không được phép, là tối kỵ, dễ gặp tai hoạ nên không hỏi gì cũng là một phép giữ mình. Người nói nói trong cái trống không, người nghe tuy có mặt đấy nhưng cũng chỉ nghe có những tiếng vang của cái trống không” [6].
Xét ra thì dẫu tồn tại đến hằng hà sa số Trump thì tất cả đều giống nhau, đều nhất quán ở chỗ “nói dối”: Nói dối “hiển nhiên, không cần che đậy”, “nói dối lem lẻm, nói dối lì lợm”, “nói không biết xấu hổ, không biết run sợ” và “nói trong cái trống không”.
Đơn cử việc Trump dối trá về cuộc chiến ở Iran, đó chẳng phải là dối hiển nhiên, dối lem lẻm, dối lì lợm, dối không biết xấu hổ là gì? Và khi tuyên bố Mỹ thắng Iran, Trump cũng “nói trong cái trống không” như thế.
Để xấu, Bác sĩ Jekyll phải uống thuốc xấu, và con người tử tế này trở thành một ông Hyde vô lương.
Trump chẳng cần thuốc thang gì cả, vì tự Trump đã như thế rồi và, nói theo nhà bình luận Barry Camson, thì cái bộ máy quyền lực mà Trump lèo lái chính là hiện thân của nhân vật độc ác và đểu cáng tên Hyde [7].
__________
Chú thích:
4. https://www.cnbc.com/2026/03/06/trump-navy-strait-hormuz-iran-oil-tanker.html
5. https://www.yahoo.com/news/articles/trump-announce-coalition-escort-tankers-054313244.html
6. https://vanviet.info/tu-lieu/di-tim-cai-toi-da-mat/
7. https://barrycamson.substack.com/p/the-strange-case-of-dr-jekyll-and
Nguồn: Tiếng Dân