Phúc Lai
9-2-2026
1. Nhân Thế Vận hội mùa Đông đang diễn ra ở Milan, Italia…
Nhiều người nói: Việc liên đoàn Olympic quốc tế và FIFA cấm các đội tuyển Nga tham gia các giải đấu quốc tế, dẫn đến việc các Vận động viên Nga phải tham dự dưới cờ trung lập, là hành động “chính trị hóa thể thao”. Tuy nhiên, tôi không nghĩ vậy: Họ vẫn được thi đấu, nghĩa là về mặt cá nhân họ không bị hạn chế gì và nếu đạt thành tích, tủ đựng giải thưởng của họ ở nhà vẫn đầy lên. Sự trừng phạt này là nhắm vào quốc gia có hành vi xâm lược.
Nếu để họ cầm cờ Nga lúc này, đó mới thực sự là “chính trị hóa” theo hướng xấu, tức là biến bục vinh quang thành nơi cổ xúy cho một quốc gia đang vi phạm luật pháp quốc tế. Việc thi đấu dưới cờ trung lập là một “giải pháp nhân đạo”. Nó bảo vệ sự nghiệp của vận động viên (những người có tuổi thọ nghề nghiệp rất ngắn) nhưng đồng thời từ chối cho Điện Kremlin cơ hội dùng quốc kỳ, quốc ca để tuyên truyền chủ nghĩa dân tộc cực đoan.
Chính việc vận động viên không được thi đấu dưới cờ của quốc gia mình lại giúp họ trở nên trong sạch hơn khi quốc gia mình đang là tội đồ. Điều này giúp họ tránh được sự thù ghét từ khán giả quốc tế và đồng nghiệp. Họ thi đấu vì sự nỗ lực cá nhân chứ không phải vì mệnh lệnh chính trị của tên sa hoàng, kiêm đồ tể.
Nó giống như trước đây, vào năm đầu tiên của cuộc chiến tranh, tôi viết: Putin cho quân đội của mình giương cờ đỏ làm ra vẻ mình là Hồng quân đi chống phát-xít, thực chất quân đội của Putin mới là phát-xít, vì vậy họ đang sỉ nhục những người lính Hồng quân đã góp phần quan trọng trong giải phóng nhân loại khỏi thảm họa phát-xít.
Tuy nhiên, cần phải hết sức thận trọng với mặt đối lập của câu chuyện: Sự thiên vị dựa trên lòng trắc ẩn. Vào thời gian đầu của cuộc chiến, khi các đại diện của Ukraine tới các sự kiện, như thể thao hay văn hóa, họ được chào mừng, nhưng là chào mừng đại diện nhân dân của một đất nước, dân tộc đang đấu tranh cho tự do. Khi một quốc gia là nạn nhân của cuộc xâm lược, mọi hành động của họ, kể cả việc đưa thông điệp chính trị vào thể thao thường được thế giới “nhắm mắt cho qua” hoặc thậm chí là ca ngợi. Nhưng nếu soi xét dưới lăng kính thể thao thuần túy, chúng ta rất dễ vượt qua một lằn ranh mong manh. Khi vận động viên Ukraine giương cao thông điệp về chiến tranh, thế giới vỗ tay vì đó là “nỗ lực phi thường trong nghịch cảnh”. Đây là một sự thật rất đáng khâm phục, nhưng đôi khi nó bị truyền thông đẩy lên thành một kiểu “anh hùng hóa” quá mức, vô tình tạo áp lực lên chính các vận động viên Ukraine. Họ không được phép chỉ là một vận động viên, họ buộc phải là một đại sứ chiến tranh.
Việc ca ngợi này đôi khi lấp liếm đi những tiêu chuẩn kỹ thuật. Đôi khi khán giả cổ vũ cho Ukraine không phải vì họ thi đấu hay nhất, mà vì họ “đáng thương” nhất. Trong thể thao đỉnh cao thì khó có thể phủ nhận được thành tích nếu không có sự gian dối, nhưng trong nghệ thuật thì sao? Sự thương hại đôi khi lại là một sự thiếu tôn trọng đối với năng lực thực sự của nghệ sĩ. Các liên hoan âm nhạc Eurovision gần đây, các ca sĩ Ukraine được giải liên tục, khi tôi nghe thấy những bài hát của họ khá… bình thường, nên tôi cứ thấy ngờ ngợ về chuyện này.
Eurovision từ lâu đã không còn là một cuộc thi âm nhạc thuần túy mà được ví như một “sân khấu chính trị” của châu Âu, nơi các lá phiếu phản ánh sự đoàn kết và thái độ của cử tri đối với các biến động thời cuộc: Kết quả được tính 50% từ hội đồng chuyên môn và 50% từ bình chọn của khán giả (televote). Trường hợp năm 2022 (Kalush Orchestra – Stefania) là ví dụ điển hình nhất. Mặc dù ở bảng điểm của giám khảo, Ukraine không đứng đầu, nhưng họ đã nhận được số điểm bình chọn từ khán giả kỷ lục trong lịch sử giải đấu. Khán giả khắp châu Âu đã cầm điện thoại lên và nhắn tin cho Ukraine không chỉ vì giai điệu, mà để gửi đi một thông điệp: “Chúng tôi đứng về phía các bạn”. Trong bối cảnh đó, âm nhạc chỉ là cái cớ, sự ủng hộ chính trị mới là động cơ chính.
Phải nói rằng, người Ukraine rất giỏi trong việc đưa các yếu tố dân tộc vào bài hát để lách luật “cấm chính trị hóa” của ban tổ chức. Năm 2016, bài hát Jamala đã giành chiến thắng. Nó là bài hát nói về việc trục xuất người Tatar ở Crimea thời Stalin. Dù ban tổ chức khẳng định đây là bài hát về lịch sử gia đình, nhưng ai cũng hiểu đó là lời nhắc nhở về sự kiện Crimea năm 2014. Đã có hơn 300.000 người đã ký đơn phản đối chiến thắng của Jamala vì cho rằng đại diện Nga hoặc Úc có màn trình diễn xuất sắc hơn về mặt nghe nhìn.
Theo tôi, cuộc chiến đã đi qua gần được 4 năm. Nếu Ukraine cứ tiếp tục tận dụng mọi diễn đàn (từ Oscar, Grammy đến Olympic) để nói về chiến tranh, đến một lúc nào đó dư luận quốc tế sẽ rơi vào trạng thái “compassion fatigue” tức “hội chứng kiệt sức do lòng trắc ẩn” và dần dần sẽ mang lại tác dụng ngược. Trạng thái này xảy đến không phải do con người trở nên ÁC, mà đó là một cơ chế tự vệ của não bộ con người khi phải tiếp nhận quá nhiều đau thương và những lời kêu gọi trong một thời gian quá dài.
Ở giai đoạn 2022 – 2023, mỗi lần Zelensky xuất hiện trên màn hình lớn tại các lễ trao giải, cả khán phòng đứng dậy vỗ tay. Nhưng đến năm 2025 – 2026, phản ứng đó bắt đầu chuyển sang sự chịu đựng một cách lịch sự. Khi chiến tranh kéo dài đến năm thứ 4, nó không còn là một biến cố nữa mà đã trở thành một trạng thái “bình thường mới”.
Vậy đó, sự kéo dài của chiến tranh đem lại cả mệt mỏi lẫn sự “nhàm”, những bài viết của Phúc Lai cũng phải biết điều mà giảm bớt. Đến như các thông điệp chống chiến tranh, vì hòa bình còn dần mất đi tính thiêng liêng, khi bị đặt cạnh những bài hát pop lặp đi lặp lại, chắc chắn nó dần mất đi sức nặng đạo đức ban đầu.
Theo nhận xét của tôi, ngay cả bộ máy truyền thông của Ukraine – vốn rất giỏi trong giai đoạn đầu – đang bắt đầu đi vào lối mòn và bế tắc trong việc đổi mới thông điệp. Họ vẫn dùng công thức cũ đánh vào lòng trắc ẩn trong một bối cảnh thế giới đã thay đổi hoàn toàn. Thay vì cứ tiếp tục lợi dụng các sự kiện: Oscar/ Grammy hay Olympic Games, có lẽ hình ảnh một Ukraine tự cường, đang phát triển công nghệ tên lửa FP-9 lại có sức thuyết phục hơn với những người đang mệt mỏi. Thế giới bây giờ không muốn “thương hại” Ukraine nữa, họ cần thấy Ukraine chiến thắng để kết thúc câu chuyện này.
2. Vậy những gì đang diễn ra?
Chiến dịch không kích hạ tầng năng lượng của Ukraine vẫn tiếp tục và có lẽ, nó đang ở tầm ác liệt nhất, ở vào đỉnh điểm và hoàn toàn không nghi ngờ, người Ukraine đang thua trong cuộc chiến này, thua nặng. Đòn quá đau, và là đòn phối hợp quá đẹp giữa Trump và Putin. Mấy ông bà vừa pro-Trump, vừa ủng hộ Ukraine đâu, ra nghe tôi chất vấn: Đấy, các ông các bà vừa ca ngợi Trump khi trừng phạt Lukoil và Rosneft, đấy, tác dụng của nó đấy! Điểm ác nhất của lão ta, là chặn Patriot, nghiêm trọng chưa! Hai cái công ty này nó đã ngắc ngoải sẵn rồi, thêm cú vuốt đuôi chuột chẳng tác dụng gì mấy đâu…
Theo nhận xét của tôi, việc chậm trễ giao đạn Patriot không đơn thuần là lỗi kỹ thuật; đó là một thông điệp chính trị. Mục tiêu của nó là đẩy dân Ukraine vào cảnh giá lạnh cùng cực để tạo ra sức ép từ dưới lên, buộc Zelensky phải chấp nhận một thỏa thuận hòa bình “trong nhục nhã” trước tháng Sáu. Vậy tình hình dù cực kỳ xấu, có quá bi quan hay không? Tùy thuộc vào cách nhìn nhận của mỗi người.
Cá nhân tôi không nghĩ chính quyền Zelensky sẽ sụp đổ vì chuyện này, nhưng những gì họ đang làm, cho thấy, hiện tại đang ưu tiên cho tên lửa, UAV/drone, vũ khí tầm xa… và hoàn toàn phụ thuộc viện trợ về vấn đề phòng không. Nó giống như đánh một ván cờ, bạn có thể bị ăn một vài quân tốt hoặc cả quân Mã, nhưng nếu bạn không tổ chức tấn công để chiếu hết được, thì bạn sẽ thua. Từ năm 2024 đến nay, Ukraine chủ yếu chơi trò “ăn quân” (diệt vô khối lính Nga ở Donbas, đánh chìm vài con tàu). Nhưng những quân Tốt của Putin là vô tận nhờ kho người và kho sắt vụn Liên Xô. Mất vài quân Tốt hay quân Mã có thể đau, nhưng nếu không tổ chức tấn công để Chiếu hết (Checkmate), thì sớm muộn cũng thua vì cạn lực.
Điểm chết – tử huyệt của Ukraine cũng sẽ là thời gian. Họ cũng đang chơi một ván cờ mà thời gian là đối thủ đáng sợ nhất, chứ không phải là Putin. Nếu họ vẫn tiếp tục chơi trò cầm cự như năm ngoái trong cả năm nay, và đến mùa đông sau tức 2026 sang 2027, Putin vẫn tiếp tục không kích vào hệ thống năng lượng và Trump, vì không đạt được thỏa thuận hòa bình vào giữa năm 2026, sẽ tuyệt đối cắt viện trợ hoặc cung cấp vũ khí phòng không. Riêng về lĩnh vực này, châu Âu chưa thay được, gói 90 tỷ euro chưa chắc đã mua được Vòm Sắt.
Chính quyền Zelensky sẽ sụp đổ vào mùa đông năm sau. Zelensky mới nói về ý muốn của người Mỹ: Muốn thấy chiến tranh kết thúc vào tháng Sáu. Trump đã ra một tối hậu thư gián tiếp cho cả Kyiv và Moscow phải đạt được thỏa thuận trước mùa hè này. Trump muốn dùng một “chiến thắng kép” kết thúc cả chiến sự Ukraine và Trung Đông – để củng cố vị thế chính trị trong nước và xoay trục hoàn toàn sang đối đầu kinh tế với Trung Quốc. Việc trì hoãn đạn Patriot hay vũ khí phòng không chính là cách ông ta “bóp nghẹt” sự kháng cự của Ukraine để ép họ vào bàn đàm phán tại Miami hay Abu Dhabi.
Nếu trước tháng Sáu Lực lượng vũ trang Ukraine không làm được điều gì đó mà bản thân cả Putin và Trump đều cứng họng, cứng chân tay không cựa được, thì chính Ukraine cũng không cầm cự được đến mùa đông sang năm. Nền kinh tế Ukraine không thể chịu đựng thêm một năm nữa trong tình trạng hạ tầng bị tàn phá mà không có hy vọng kết thúc.
Ukraine đúng là đang ở tình thế ngàn cân treo sợi tóc. Tuy nhiên, cái gì cũng có hai mặt của nó. Nga hiện nay không hề mạnh như những gì truyền thông của chúng tuyên truyền. Putin đang bị ép vào chân tường bởi chính hệ thống mà hắn ta xây dựng.
Thứ nhất: Nền kinh tế quá nhiệt mấy năm trước, nay đã có những dấu hiệu chắc chắn của sự sụp đổ. Ngân sách quân sự năm 2026 của Nga đang tiệm cận mức sụp đổ kiểu Liên Xô những năm 1980. Với lãi suất trên 16% và lạm phát phi mã, chế độ Putin đang phải tự ăn thịt bất chấp tương lai để duy trì mặt trận không sụp đổ.
Thứ hai: Về chính trị, sức ép từ giới chóp bu, tức Oligarch/ Siloviki đã và đang diễn ra theo đúng… lý thuyết lật đổ tôi vạch ra, dù những sự kiện vừa diễn ra được đạo diễn bởi ai chăng nữa. Lý luận của tôi là: Một cường quốc hạt nhân, có quân đội thứ hai thế giới, cơ quan an ninh, mật vụ, cảnh sát mạnh nhất thế giới, thế mà bây giờ tướng lĩnh cứ chết như ngóe. Vụ ám sát hụt Alekseyev và cái chết của nhiều tướng lĩnh chính là dấu hiệu của sự phản kháng hoặc mâu thuẫn nội bộ. Tướng lĩnh chết “như ngóe” không phải là sự yếu kém về bảo vệ, mà là sự hỗn loạn bắt đầu diễn ra trong bộ máy quyền lực, đó chính là dấu hiệu của sự tan rã từ thượng tầng.
Thứ ba: Về quân sự, sự rệu rã và đóng băng trên chiến trường là có thật, và chính cái đội quân to lớn đông đảo này cũng đang chờ điểm gãy.
3. Nhận xét và kết luận: Lãnh đạo Ukraine đang đứng trước thời khắc sinh tử của phút 89 cùng mấy phút bù giờ.
Trong ván cờ sinh tử này, nếu chỉ đánh tỉa từng phát một, đối phương vẫn có thể chịu đựng và vá víu được. Nhưng nếu Ukraine tung ra một “cơn bão hỏa lực” đồng loạt vào mọi điểm yếu nhất trong một khung thời gian ngắn, họ sẽ tạo ra sự sụp đổ chức năng của toàn bộ hệ thống Nga.
Nếu người Ukraine không dùng lẻ tẻ vài chiếc UAV mà họ sẽ dùng hàng trăm, thậm chí hàng nghìn drone cảm tử kết hợp với tên lửa FP-9… đánh cùng lúc vào 20-30 nhà máy lọc dầu, các kho đạn chiến lược và đặc biệt là hệ thống điều phối điện của các thành phố lớn tại Nga… thì hệ thống phòng không Nga dù mạnh đến đâu cũng sẽ bị quá tải, quay cu đơ vì không thể xử lý cùng lúc 500 mục tiêu cần được bảo vệ. Khi Nga mất điện và xăng dầu trên diện rộng trong cùng một tuần, sự hoảng loạn xã hội sẽ là cú đấm bồi chí mạng.
Đồng thời, nếu các mục tiêu ở hậu phương sau mặt trận bị đánh đồng loạt, sẽ gây ra tình trạng tê liệt ở nhiều khu vực. Đây chính là lúc bộ binh của Syrskyi sẽ tung cú đấm quyết định. Thay vì đợi đến tháng Sáu để bị cưỡng bức oan uổng, người Ukraine cần tự tay viết lại kịch bản và viết nên lịch sử luôn, trong vòng 6 đến 8 tuần tới, không hơn. Nếu không làm được như vậy, thì đúng là chỉ còn có thể quay lại với… chiến thuật Eurovision.
Nguồn: Tiếng Dân