Lê Nguyễn
12-6-2026
Mấy ngày qua, đang có hiện tượng “viral” sự kiện ông cựu Tổng trưởng Bộ Văn hóa – Giáo dục và Thanh niên VNCH Ngô Khắc Tỉnh, trong giây phút dầu sôi lửa bỏng sát ngày 30.4.1975, đã giữ lòng tự trọng, không chịu trèo lên hàng rào Tòa Đại sứ Mỹ, vì các quân cảnh Mỹ không có cách nào tốt hơn để hỗ trợ ông và gia đình, do lúc bấy giờ công chúng đang “vây chặt” sứ quán để tìm mọi cách được ra đi.
Chuyện về ông cựu Tổng trưởng thì đã rõ, song có điều “oái oăm” là các bạn Lâm Nguyễn, Hoang Dung Hoang và một số bạn khác lại “thắc mắc” về một người khác có mặt trong tấm ảnh minh họa, ngoài ông Tỉnh, cho rằng kẻ đó giống … tôi. Thôi thì xin “tự thú trước bình minh”, xin kể về lai lịch bức ảnh đó như sau:
Khoảng cuối năm 1971, hãng thầu lớn RMK hết hạn hợp đồng với chính phủ Mỹ, chuẩn bị rút về nước, kết thúc các công trình xây dựng tại Việt Nam, cả ba bên: Chính phủ VNCH, chính phủ Mỹ và RMK thỏa thuận là toàn bộ vật tư, máy móc bàn giao hết cho phía Việt Nam quản lý và sử dụng (RMK không phải tốn một chi phí khổng lồ chở về nước).
Tại Côn Sơn (Côn Đảo) lúc bấy giờ, RMK cũng vừa hoàn thành một công tác quan trọng là làm con đường lớn đi lên một ngọn núi cao (để làm đài kiểm báo), Đặc phái viên Hành chánh (Kiêm Đặc khu trưởng, kiêm Quản đốc Trung tâm Cải huấn) là Trung tá Cao Minh Tiếp, tôi là Phụ tá Hành chánh.
Có tận mắt chứng kiến cảnh hoạt động của RMK với những máy xay đá, trộn hồ, những thiết bị mà các nhà thầu Việt Nam chỉ có thể nằm mơ, ta mới thấy được lợi ích thật to lớn của việc Việt Nam được nhận lại toàn bộ vật tư, thiết bị của RMK.
Tại Côn Sơn, sau khi thảo luận nội bộ, chúng tôi lập tức “đi tắt đón đầu”, làm công văn trình xin Phủ Thủ tướng, Bộ Nội vụ và Bộ Công chánh (trực tiếp quản lý tất cả những gì RMK giao) cho giữ lại toàn bộ vật liệu, máy móc trên đảo để đầu tư cho các công tác phát triển về sau. Tất nhiên là RMK rất tán thành, vì như thế, họ không phải tốn chi phí vận chuyển khối vật tư, thiết bị khổng lồ để bàn giao cho Bộ Công chánh tại Sài Gòn.
Sau khi duyệt xem đề nghị của Côn Sơn, các Phủ Bộ trên OK khá sớm.
Soát xét số vật tư RMK còn bỏ lại đảo gồm nhiều gạch cát, sắt, xi măng, tole, fibro ciment, Trung tá Tiếp và tôi nghĩ ngay đến việc xây thêm cho trường Trung học Côn Sơn hai phòng học, giúp đáp ứng nhu cầu gia tăng số học sinh trên đảo. Thế là chỉ trong một thời gian ngắn, hai phòng học khang trang được xây thêm cho trường Trung học Côn Sơn, với toàn bộ vật tư do RMK để lại, còn công thì là … công tù, chúng tôi không xin một cắc kinh phí nào của trung ương cả!
Trong chuyện bất ngờ này, một trong những người hạnh phúc nhất là Nguyễn Minh Nhựt, một người bạn khá thân của tôi, đang là Hiệu trưởng trường Trung học Côn Sơn. Anh âm thầm gửi công văn báo cáo cho Bộ Văn hóa – Giáo dục và Thanh niên (Bộ VHGDTN), lúc ấy Tổng trưởng là ông Ngô Khắc Tỉnh, đề nghị ông Tổng trưởng ra cắt băng khánh thành hai “phòng học không đồng”, đồng thời cũng âm thầm đề nghị tưởng thưởng cho Trung tá Cao Minh Tiếp và tôi hai Văn hóa Giáo dục bội tinh đệ nhị hạng.
Đó là nguyên ủy dẫn đến tấm ảnh minh họa mà các bạn nhìn thấy trong bài viết được phổ biến rộng rãi trong những ngày qua. Hình ảnh lúc sắp gắn huy chương, sau khi đã cắt băng khánh thành hai phòng học.
Hiện nay, ông Ngô Khắc Tỉnh không còn, Nguyễn Minh Nhựt không còn (anh mất năm 2020), Đại tá Cao Minh Tiếp nếu còn sống thì cũng gần đến tuổi 100 (ông lên Đại tá khi vừa rời khỏi Côn Sơn).
Thế sự thăng trầm, quân mạc vấn?
_______
Một số hình ảnh
______
Một nhân cách ở cổng Tòa Đại sứ Mỹ ngày 29-4-1975
John H Ngo
Trưa 29-4-1975 trong đám đông nhốn nháo tìm mọi cách để vào cho được Toà Đại sứ. Mọi người bỗng dãn ra vì quân cảnh Mỹ nổ súng…
Chuyện là ông Tổng Trưởng Giáo Dục Ngô Khắc Tỉnh đến, xưng danh tánh, Quân Cảnh Mỹ đồng ý cho vào, nhưng lúc ấy đã hỗn loạn, cổng đã khóa không thể mở, Quân Cảnh Mỹ nói sẽ bắn vài tiếng súng cho người ta dãn ra để ông Tỉnh và người nhà leo vào.
Súng có nổ, người có dãn ra, nhưng ông Tỉnh tư cách là Tổng Trưởng Giáo Dục từ chối không leo cổng sắt, và quay trở ra, đi về, chịu học tập cải tạo 13 năm.
Sau đó, ông định cư ở San Jose, và mất năm 2005, hưởng thọ 82 tuổi.
Ông Tỉnh quê ở Ninh Thuận, tốt nghiệp Tiến sĩ Dược khoa Đại học Toulouse, Pháp. Ông làm Tổng trưởng Giáo dục từ thời tôi còn học trung học cho tới 30/4/1975…
Nguồn: Tiếng Dân