Tổng thống Trump khẳng định sẽ không dùng vũ lực để kiểm soát Greenland, dù nhấn mạnh “không ai có thể ngăn cản” nếu ông làm vậy khi phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF).
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm nay tới Davos, nơi đang diễn ra Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), và có bài phát biểu trước các đại biểu tham dự vào lúc 14h30 (20h30 giờ Hà Nội). WEF năm nay diễn ra từ ngày 19 đến 23/1 tại Davos, Thụy Sĩ với chủ đề A Spirit of Dialogue (Tinh thần Đối thoại). Ban tổ chức WEF cho biết sự kiện năm nay sẽ có hơn 3.000 đại biểu từ hơn 130 nền kinh tế tham dự, gồm hơn 60 nguyên thủ quốc gia và quan chức chính phủ. Bài phát biểu của ông Trump tại WEF gây chú ý, bởi Tổng thống Mỹ đề cập đến loạt vấn đề quan trọng, từ tình hình kinh tế Mỹ, mối quan hệ với châu Âu, nỗ lực mua lại Greenland, cho đến chiến sự Ukraine.
“Đối thoại không phải là một thứ xa xỉ trong giai đoạn bất ổn, mà là một nhu cầu cấp thiết”, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc điều hành WEF Borge Brende nói. WEF năm nay bị phủ bóng bởi các động thái chính sách gần đây của Tổng thống Trump, trong đó có nỗ lực kiểm soát đảo Greenland của Đan Mạch. Ông chủ Nhà Trắng đưa ra những tuyên bố cứng rắn, không loại trừ phương án quân sự để đạt mục tiêu. Lãnh đạo Mỹ cuối tuần trước tuyên bố áp thuế 8 nước châu Âu từ tháng 2 và duy trì cho đến khi có một thỏa thuận toàn diện để Washington kiểm soát Greenland.
Theo chương trình của WEF, Tổng thống Trump dự kiến phát biểu tại phiên họp đặc biệt diễn ra lúc 14h30-15h15 ngày 21/1 (20h30-21h15 giờ Hà Nội). Đây sẽ là lần đầu tiên ông phát biểu trực tiếp ở Davos từ khi bắt đầu nhiệm kỳ hai. Ông Trump tại sân bay Zurich, Thụy Sĩ.
Đoàn tháp tùng ông Trump tới Davos có Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff cùng một số quan chức khác. Sau khi phát biểu, ông Trump dự kiến gặp các lãnh đạo thế giới và doanh nghiệp tại sự kiện.
Các phái đoàn bắt đầu tập trung về khu vực hội trường chính tại trung tâm hội nghị ở Davos, chuẩn bị cho phiên họp có Tổng thống Trump tham dự. Hiện chưa rõ thời gian ông Trump phát biểu có thay đổi hay không. Nguồn tin ngoại giao Đức cho biết cuộc gặp giữa Tổng thống Trump với Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã bị hủy vì ông Trump tới Davos chậm hơn kế hoạch.
Sau bài phát biểu giới thiệu của Larry Fink, CEO Black Rock, Tổng thống Trump tiến vào sân khấu trong tràng pháo tay lớn từ khán giả.
Ông Trump: Rất vui được trở lại với bạn bè, và cả kẻ thù
“Thật tuyệt vời khi được trở lại Davos tươi đẹp của Thụy Sĩ và phát biểu trước các lãnh đạo doanh nghiệp đáng kính, rất nhiều người bạn và một vài kẻ thù”, Tổng Trump đùa khi bắt đầu bài phát biểu, giữa những tiếng cười vang lên trong hội trường. Lần gần nhất ông tham dự trực tiếp sự kiện thường niên của WEF là năm 2020, trong nhiệm kỳ đầu tiên. Năm ngoái, ông cử phái đoàn đại diện đến Davos và phát biểu trực tuyến. Tổng thống Mỹ đề cập đến kinh tế Mỹ trong năm đầu nhiệm kỳ của ông, tuyên bố “lạm phát đã bị đánh bại” và những biên giới từng “mở toang và nguy hiểm” của Mỹ nay đã được đóng lại. Ông tuyên bố đang tạo ra “sự chuyển đổi đáng chú ý nhất trong lịch sử Mỹ”, đồng thời hứa hẹn mức tăng trưởng mà “chưa quốc gia nào từng chứng kiến”. Tổng thống Donald Trump phát biểu tại Davos ngày 21/1.
‘Châu Âu đang không đi đúng hướng’
Ngay từ đầu bài phát biểu, Tổng thống Trump nói châu Âu nên vận hành nền kinh tế theo cách giống Mỹ hơn, và “làm những gì chúng tôi đang làm”. “Tôi yêu châu Âu và muốn thấy châu Âu phát triển tốt, nhưng hiện tại châu Âu đang đi sai hướng”, ông cho biết. Tổng thống Mỹ chỉ trích tình trạng chi tiêu công “ngày càng phình to” của các quốc gia châu Âu, cũng như các chính sách về di cư và thương mại. Theo ông, những chính sách này đã khiến một số khu vực ở châu Âu trở nên “không còn nhận ra nổi” so với trước đây. “Chúng ta có thể tranh luận về điều này, nhưng thực ra thì không có gì để tranh luận cả. Bạn bè tôi trở về từ nhiều nơi khác nhau, tôi không muốn xúc phạm ai, và họ nói rằng: ‘Tôi không còn nhận ra nơi đó nữa'”, ông Trump nói. “Và đó không phải theo nghĩa tích cực, mà là theo một cách rất tiêu cực”.
‘Nên có nhiều thỏa thuận như Mỹ với Venezuela’
Tổng thống Trump nhắc đến chiến dịch của Mỹ đột kích vào Caracas để bắt Tổng thống Nicolas Maduro cùng phu nhân Cilia Flores, đưa hai người này về New York xét xử với các cáo buộc liên quan đến ma túy. Theo ông chủ Nhà Trắng, lãnh đạo lâm thời kế nhiệm Tổng thống Maduro đã “rất khôn ngoan” khi chấp nhận thỏa thuận với Mỹ. Ông Trump cho biết Mỹ cùng Venezuela sẽ “chia nhau” 50 triệu thùng dầu và đưa các tập đoàn dầu khí lớn vào nước này. Kết quả là, theo ông, Venezuela sẽ “kiếm được nhiều tiền hơn so với thời gian rất dài trước đây”. “Venezuela sẽ làm ăn cực kỳ tốt”, ông Trump nói. “Chúng tôi đánh giá cao toàn bộ sự hợp tác mà họ đã thể hiện. Ngay khi chiến dịch đột kích kết thúc, họ nói ‘hãy đạt thỏa thuận’. Nhiều người khác cũng nên làm như vậy”.
‘Không ai có thể bảo vệ Greenland ngoài Mỹ’
Tổng thống Trump đề cập đến Greenland, hòn đảo tự trị của Đan Mạch mà ông đang muốn Mỹ tiếp quản. “Greenland là một vùng lãnh thổ rộng lớn, gần như hoàn toàn không có người sinh sống và chưa được khai thác, nằm ở một vị trí chiến lược then chốt giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc, nhưng lại không được bảo vệ đầy đủ”, ông Trump nói, thêm rằng tầm quan trọng của Greenland càng gia tăng khi các kim loại đất hiếm trở nên thiết yếu. “Nhưng đó không phải là lý do chúng tôi cần Greenland. Chúng tôi cần hòn đảo vì chiến lược an ninh quốc gia và an ninh quốc tế”, ông tiếp tục.
Tổng thống Trump cho biết ông dành cho người dân Greenland và Đan Mạch “sự tôn trọng rất lớn”, nhưng mỗi đồng minh NATO đều có nghĩa vụ phải có khả năng tự bảo vệ lãnh thổ của mình. Ông lập luận rằng Mỹ là quốc gia duy nhất có đủ năng lực để bảo đảm an ninh cho Greenland và nhắc lại việc Đan Mạch từng thất thủ trước phát xít Đức trong Thế chiến II. “Đan Mạch thất thủ trước Đức chỉ sau 6 giờ chiến đấu, và hoàn toàn không thể bảo vệ mình hay Greenland. Mỹ đã phải tham gia và chúng tôi đã làm vậy. Nếu không có Mỹ thì những người có mặt tại đây ngày nay có lẽ đã phải nói tiếng Đức hoặc tiếng Nhật”, ông Trump nói. Ông phàn nàn về quyết định của Mỹ cho phép Đan Mạch giành lại Greenland sau đó. “Lúc đó chúng tôi ngu ngốc làm sao”, ông nói. “Nhưng chúng tôi đã làm vậy, đã trả lại Greenland cho họ. Nhưng giờ họ vô ơn thế nào cơ chứ?”. Trên thực tế, Mỹ chưa bao giờ sở hữu Greenland, vùng lãnh thổ đã thuộc về Vương quốc Đan Mạch trong nhiều thế kỷ, phù hợp với luật pháp quốc tế và được Mỹ công nhận. Khi Mỹ xây dựng các căn cứ quân sự ở Greenland theo thỏa thuận an ninh thời chiến với Đan Mạch trong Thế chiến II, họ không giành quyền sở hữu thực sự với hòn đảo. Năm 1946, tổng thống Mỹ khi đó là Harry Truman đã bí mật đàm phán để mua Greenland, nhưng bị Đan Mạch từ chối.
Ông Trump đề nghị ‘đàm phán lập tức’ về Greenland
“Chỉ có Mỹ mới có thể bảo vệ, phát triển, cải thiện mảnh đất này, khiến nó trở nên tốt đẹp cho châu Âu, an toàn cho châu Âu và toàn bộ chúng ta”, ông Trump nói về Greenland. “Đây là lý do tôi muốn đàm phán lập tức để một lần nữa thảo luận về việc Mỹ mua lại Greenland, như cách chúng tôi đã giành được nhiều vùng lãnh thổ khác trong lịch sử, cũng giống như nhiều quốc gia châu Âu ở đây”, Tổng thống Mỹ nói.
‘Nếu Mỹ dùng vũ lực với Greenland, không ai có thể ngăn cản’
“Có lẽ chúng tôi sẽ chẳng đạt được điều gì trừ khi tôi quyết định sử dụng sức mạnh và vũ lực áp đảo. Thành thật mà nói, khi đó thì không ai có thể ngăn cản chúng tôi”, ông Trump phát biểu về Greenland. “Nhưng tôi sẽ không làm vậy. Được chứ. Giờ thì mọi người đều nói ‘ồ, tốt rồi'”. Đây là phát biểu rõ ràng nhất từ trước đến nay của ông Trump về việc loại trừ khả năng dùng sức mạnh quân sự để sáp nhập hòn đảo của Đan Mạch. “Đây có lẽ là phát biểu quan trọng nhất của tôi, bởi vì mọi người nghĩ rằng tôi sẽ dùng vũ lực. Tôi không cần phải dùng vũ lực. Tôi không muốn dùng vũ lực. Tôi sẽ không dùng vũ lực”, ông Trump nhấn mạnh. “Điều duy nhất mà Mỹ yêu cầu chỉ là một nơi có tên Greenland”. Ông Trump cam kết không dùng vũ lực với Greenland. Video: WEF Sau đó, ông Trump tái khẳng định rằng ông hình dung việc Mỹ sở hữu toàn bộ Greenland, thay vì chỉ tăng cường một thỏa thuận hợp tác với Đan Mạch. “Điều chúng tôi yêu cầu là Greenland, bao gồm đầy đủ quyền sở hữu và quyền pháp lý, bởi vì muốn bảo vệ nó thì phải có quyền sở hữu”, ông nói. “Không thể bảo vệ một thứ chỉ dựa trên hợp đồng thuê”. Ông tuyên bố nước Mỹ “sẽ ghi nhớ” nếu chính quyền của ông không thành công trong nỗ lực kiểm soát Greenland. “Chúng tôi muốn một mẩu băng để bảo vệ thế giới nhưng họ không chấp nhận”, ông Trump nói. “Họ có lựa chọn: Họ có thể gật đầu và chúng tôi sẽ rất biết ơn, hoặc họ có thể từ chối và chúng tôi sẽ nhớ mặt”.
‘Canada tồn tại là nhờ Mỹ’
Tổng thống Trump đề cập dự án hệ thống phòng thủ Vòm Vàng mà chính quyền của ông đang phát triển và nói “xét về bản chất, hệ thống này sẽ bảo vệ cả Canada”. “Canada được hưởng rất nhiều thứ miễn phí từ chúng tôi”, ông nói. “Nhân tiện, họ cũng nên tỏ ra biết ơn, nhưng họ lại không làm vậy. Tôi đã xem Thủ tướng của các bạn ngày hôm qua. Ông ấy chẳng hề tỏ ra biết ơn. Canada nên biết ơn chúng tôi. Canada tồn tại được là nhờ nước Mỹ. Hãy nhớ điều đó lần tới khi các bạn đưa ra phát biểu”. Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 20/1 cho rằng hệ thống quản trị toàn cầu do Mỹ dẫn dắt đang “rạn nứt” và các nước tầm trung phải thích nghi thực tế mới. Theo ông, Canada từng hưởng lợi từ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, nơi vai trò dẫn dắt của Mỹ giúp bảo đảm các lợi ích toàn cầu như tự do hàng hải, hệ thống tài chính ổn định, an ninh tập thể và cơ chế giải quyết tranh chấp. Nhưng hiện nay, thực tế mới đã hình thành. “Đó là hệ thống cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc, trong đó những nước mạnh nhất theo đuổi lợi ích bằng cách sử dụng hội nhập kinh tế như công cụ cưỡng ép”, Thủ tướng Canada nhấn mạnh.
Mỹ ‘không liên quan gì’ tới chiến sự Ukraine
Khi đề cập đến NATO, Tổng thống Trump tìm cách rũ bỏ vấn đề Ukraine, tuyên bố có cả một “đại dương mênh mông” ngăn cách giữa Mỹ với châu Âu, và Washington “chẳng liên quan gì đến cuộc chiến đó cả”. Ông cũng nhắc lại luận điểm quen thuộc rằng chiến sự Ukraine sẽ không bao giờ xảy ra nếu ông làm Tổng thống vào thời điểm đó, đồng thời khẳng định lại một lần nữa rằng cuộc bầu cử Mỹ năm 2020 đã bị “gian lận”. Ông đặt câu hỏi rằng nước Mỹ được lợi gì từ việc cố gắng chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine, “ngoài cái chết, sự tàn phá và những khoản tiền mặt khổng lồ chảy vào túi những kẻ chẳng biết trân trọng những gì chúng ta làm?”. “Tôi đang nói về NATO, về Châu Âu. Chính họ mới phải lo liệu vấn đề Ukraine. Chúng tôi thì không. Mỹ ở rất xa”, ông tuyên bố. Cả hội trường im lặng khi ông Trump đề cập vấn đề này. Tổng thống Trump sau đó nói rằng ông đang đàm phán với người đồng cấp Nga Vladimir Putin, người “muốn đạt được thỏa thuận”. Ông cho rằng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng muốn đạt thỏa thuận. “Họ phải chấm dứt cuộc chiến đó”, ông nói.
‘NATO có sát cánh cùng Mỹ không?’
Ông Trump một lần nữa đặt dấu hỏi về cam kết của NATO trong việc bảo vệ Mỹ, khi nói liệu liên minh xuyên Đại Tây Dương này “có sát cánh cùng Mỹ” hay không. ‘Vấn đề với NATO là Mỹ sẽ luôn có mặt để bảo vệ họ 100%”, ông Trump nói. “Nhưng tôi không chắc liệu họ có mặt để bảo vệ chúng tôi hay không”. Ông Trump ngày càng tỏ ra nghi ngờ về độ tin cậy của NATO giữa lúc ông đang thúc đẩy nỗ lực kiểm soát Greenland, bất chấp sự phản đối từ các đồng minh châu Âu.
Sau khi đề cập đến các vấn đề đối ngoại, ông Trump quay lại với chủ đề chính trị Mỹ, cũng như công kích các nghị sĩ Dân chủ, khi bài phát biểu của ông đã kéo dài hơn một giờ, thay vì 45 phút như kế hoạch ban đầu. Một số khán giả bên dưới bắt đầu xem điện thoại, vài người ngáp hoặc lục tục thu dọn đồ đạc, hướng về phía cửa. Ông Trump dường như nhận thấy điều này và bỏ dở chủ đề đang nói, nhanh chóng kết lại diễn văn. “Nước Mỹ đã trở lại, lớn hơn và mạnh hơn bao giờ hết”, Tổng thống Mỹ kết thúc bài phát biểu. “Tôi sẽ gặp lại các bạn”. Một số quan khách bên dưới đứng lên vỗ tay, nhưng phản ứng trong hội trường không nồng nhiệt như sau bài phát biểu của Thủ tướng Canada Mark Carney một ngày trước đó.