Trân Văn (Người Việt)
11-3-2026
Giá bán lẻ một số loại nhiên liệu tại Việt Nam đã vượt ngưỡng 30,000 đồng/lít (ví dụ giá bán lẻ diesel hiện là 30,710 đồng/lít). Sau khi liên quân Mỹ và Israel không kích Iran (28 Tháng Hai), giá bán lẻ các loại nhiên liệu tại Việt Nam liên tục được đẩy lên từ vài trăm đồng/lít đến vài ngàn đồng/lít. Trong vòng chưa đầy một tuần, xăng dầu tại Việt Nam có ba đợt tăng giá vào các ngày 5 Tháng Ba, 7 Tháng Ba, và 11 Tháng Ba, 2026.
Có vài điểm đáng chú ý trong chuyện giá bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam. Thứ nhất, theo quy định hiện hành, các doanh nghiệp được phép hoạt động trong lĩnh vực nhiên liệu (nhập cảng, phân phối xăng dầu) luôn phải dự trữ đủ lượng xăng dầu để có thể duy trì chuỗi cung ứng trong vòng 20 ngày, song chỉ năm ngày sau khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, giá bán lẻ xăng dầu đã được nâng lên và tăng không chỉ một lần vì… quy định hiện hành cho phép bám sát giá thế giới.
Thứ hai, việc tăng giá bán lẻ được giải thích là do giá dầu thô trên thị trường thế giới tăng nhưng vài ngày gần đây, giá dầu thô trên thị trường thế giới đã giảm song giá bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam không những không giảm mà còn tăng thêm nhiều hơn nữa. Trong khi giới hữu trách khẳng định xăng dầu không thiếu, không ít doanh nghiệp đã tạm ngưng phân phối xăng dầu và đó là lý do hình thành những hàng xe dài cả cây số trước nhiều cây xăng.
Cũng vì vậy, tất cả mọi người có thể cảm nhận hậu quả ngay lập tức. Dân chúng hạn chế di chuyển. Giá các loại cước vận tải từ hành khách tới hàng hóa tăng thêm từ 5% đến 10%. Giá cước tăng nên giá các loại hàng hóa, kể cả thực phẩm tăng theo. Chi phí sinh hoạt lớn dần. Dân chúng vốn đã “thắt lưng, buộc bụng” do lạm phát giờ phải thắt chặt thêm chi tiêu. Mãi lực giảm sâu chắc chắn sẽ tiếp tục kéo các doanh nghiệp chìm xuống sâu hơn.
Xung đột ở Trung Đông nguy hại cho kinh tế toàn cầu nhưng chính quyền các quốc gia khác không “tọa thủ bàng quan” theo kiểu “sống chết mặc bay” như chính quyền Việt Nam. Chẳng hạn tại Nam Hàn, chính phủ đã điều động 300 công chức kiểm soát giá bán lẻ để ngăn chặn ngay từ gốc việc đầu cơ, trục lợi.
Chính phủ Nam Hàn cũng đã bàn bạc xong cách thức kiểm soát thị trường nhiên liệu, không để biến động giá dầu thô trên thị trường thế giới gây xáo trộn đối với kinh tế, xã hội Nam Hàn, theo đó, họ sẽ kiểm soát giá bán sỉ của các doanh nghiệp lọc dầu hoặc sẽ khống chế giá bán lẻ tại các cây xăng. Ngay sau khi giá dầu thô trên thị trường thế giới giảm, giá bán lẻ nhiên liệu ở Nam Hàn lập tức giảm theo. Dẫu mức giảm không nhiều (chừng 5 won với xăng, 10 won với diesel) nhưng đủ để dân chúng tin rằng chính phủ Nam Hàn đồng hành với họ, không để bất kỳ nhóm nào lợi dụng tình thế để làm giàu.
Những quốc gia khác trong khu vực Đông Á và Đông Nam Á cũng hành xử theo kiểu như vậy. Nhật vẫn duy trì trợ cấp nhiên liệu cho các doanh nghiệp vận tải cũng như các gia đình cho đến khi bãi bỏ hoàn toàn thuế xăng dầu vào Tháng Tư năm nay, bất kể việc bãi bỏ này sẽ khiến ngân sách thất thu khoảng $9.8 tỷ. Malaysia sẽ chi $600 triệu để giữ giá xăng ở mức không là gánh quá nặng cho doanh giới và dân chúng.
Indonesia cấm xuất cảng nhiên liệu đồng thời đã soạn xong kịch bản ứng phó nếu nguồn cung ứng dầu thô từ Trung Đông bị tắc. Philippines buộc toàn bộ hệ thống công quyền giảm 10% mức tiêu thụ nhiên liệu, hạn chế di chuyển vì lý do công vụ, hạn chế sử dụng điện trong các cơ quan công quyền để tiết kiệm nhiên liệu trong phát điện. Thái Lan điều chỉnh giá xăng dầu từng ngày nhưng kiểm soát giá nhằm tránh gây sốc bằng cách sử dụng quỹ bình ổn giá và gia tăng kiểm soát thị trường, ngăn chặn đầu cơ, xuất cảng lậu xăng dầu…
***
Trên mạng xã hội, ông Hoàng Dũng nhắc lại chuyện ông Tô Lâm từng khoe, khi đến Mỹ, ông đã “tranh luận với các giáo sư Đại Học Harvard” rằng “kinh tế thị trường phải có sự quản lý của nhà nước,” rằng đó là “phát minh của Việt Nam” nhưng “bận quá nhiều việc nên chưa tổng kết được thành học thuyết,” rồi khẩn khoản đề nghị Giáo Sư-Tiến Sĩ Tô Lâm lập tức đem “phát minh” ấy ra điều tiết thị trường, giảm – giữ giá xăng dầu ổn định.
Cũng qua mạng xã hội, bà Đoàn Thị Thùy Dương đã lập – giới thiệu một bảng, so sánh giá xăng/thu nhập trung bình tính theo giờ của từng quốc gia trong số 31 quốc gia ở Châu Âu để chứng minh, tuy giá xăng ở Châu Âu có cao hơn giá xăng ở Việt Nam nhưng tiền kiếm được sau mỗi giờ làm việc của một người trong số 31 quốc gia thuộc Châu Âu có thể mua được từ 6-15 lít xăng, còn tại Việt Nam, tiền kiếm được sau mỗi giờ làm việc của một người Việt chỉ mua được… một lít xăng.
Bà Dương khuyên các viên chức trong hệ thống công quyền và hệ thống truyền thông chính thức ở Việt Nam nên thôi so sánh giá xăng ở Châu Âu với giá xăng ở Việt Nam rồi biện bạch theo kiểu, dù sao giá xăng ở Việt Nam vẫn rẻ hơn, bởi biện bạch như thế là… lươn lẹo.
Chẳng có quốc gia nào tránh được hậu quả của biến động trên thị trường dầu thế giới do xung đột tại Trung Đông nhưng có lẽ chẳng quốc gia nào tự xem là “nền kinh tế lớn” mà chính phủ điềm nhiên sắm vai trò… “quan sát viên” và bất động như Việt Nam, bất chấp giá nhiên liệu thăng thiên tàn phá kinh tế-xã hội vốn đã hết sức èo uột do suy thoái, lạm phát.
Chưa thể xác định sự điềm nhiên ấy là vì cạn nghĩ, kém năng lực, thiếu trách nhiệm hay cố tình dung dưỡng để các nhóm lợi ích ních cho đầy túi, song bất kể vì lý do gì cũng đều không ổn. [kn]