Căng thẳng Trung Đông đang đặt kinh tế Mỹ trước phép thử mới, đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu và có thể làm đảo lộn chính sách của Fed.
Cuối tuần trước, Mỹ và Israel tấn công Iran, với mục tiêu xóa bỏ mối đe dọa từ chương trình hạt nhân và tên lửa của Tehran đến an ninh quốc gia nền kinh tế lớn nhất thế giới. Xung đột đã kéo dài sang ngày thứ 4, lan rộng ra nhiều nước tại Trung Đông.
Chiến sự khiến giá dầu thô thế giới phiên 2/3 có thời điểm tăng từ 70 USD lên sát 80 USD một thùng, sau đó hạ nhiệt phần nào. Trong khi đó, hoạt động vận chuyển qua tuyến đường thủy huyết mạch – eo biển Hormuz gần như tê liệt.
Mỹ ít chịu ảnh hưởng từ cú sốc năng lượng hơn các nước phát triển khác, nhờ sản lượng khai thác dầu khí lớn. Tuy nhiên, chiến sự vẫn có thể tác động lên thương mại, giá cả và đầu tư, làm suy yếu triển vọng tăng trưởng tích cực đang hình thành năm nay.
Khảo sát gần đây của tổ chức tư vấn Conference Board cho thấy niềm tin của các CEO vào triển vọng kinh tế Mỹ và lĩnh vực của họ tăng mạnh. Tuy nhiên, gần 60% cho rằng rủi ro căng thẳng địa chính trị gây gián đoạn kinh tế hiện rất cao.
Trong báo cáo mới nhất, Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá triển vọng kinh tế Mỹ “khởi sắc”, nhưng kịch bản này đang bị đe dọa bởi xung đột khó lường tại khu vực sản xuất dầu chủ chốt của thế giới. Chiến sự sẽ gây ra nhiều hệ lụy với vận tải biển, chuỗi cung ứng và giá hàng hóa toàn cầu.
Năm ngoái, kinh tế Mỹ tăng trưởng 2,2% – chậm nhất 5 năm. “Dữ liệu đầu năm nay cho thấy doanh nghiệp đã bắt đầu vượt qua tình trạng đóng băng tuyển dụng và chi tiêu vốn. Tuy nhiên, xung đột quân sự, cùng bất ổn thương mại có thể làm dấy lên lo ngại về phục hồi kinh tế Mỹ, ổn định toàn cầu”, Joseph Lupton – nhà kinh tế tại JPMorgan cho biết cuối tuần trước, sau khi Mỹ không kích Iran.
Tác động đến kinh tế Mỹ và chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) cũng phụ thuộc vào đà tăng của giá dầu, nguy cơ leo thang xung đột. “Chiến sự với Iran là một biến số khó lường”, các nhà phân tích tại SGH Macro Advisors cho biết.
Tương tự, bài học từ xung đột Nga – Ukraine năm 2022 cũng đặt ra rủi ro tương tự với kinh tế Mỹ. Phản ứng ban đầu của Fed mang tính nới lỏng, khi giới chức giảm quy mô kế hoạch tăng mạnh lãi suất. Nhưng sau đó, lo ngại của họ nhanh chóng quay về vấn đề lạm phát, khiến chu kỳ nâng lãi suất được đẩy nhanh.
Dù vậy, tác động ban đầu của căng thẳng ở Trung Đông lần này tới thị trường vẫn trong tầm kiểm soát. Hợp đồng tương lai lãi suất nghiêng nhẹ về khả năng Fed thắt chặt, nhưng vẫn giữ kỳ vọng cơ quan này điều chỉnh lãi suất hai lần năm nay, bắt đầu từ tháng 7.
Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 2 năm cuối tuần trước đi xuống. Đây là phản ứng thường thấy trong thời điểm biến động, khi nhà đầu tư tìm tài sản trú ẩn. Tuy nhiên, lợi suất tăng mạnh trở lại trong phiên đầu tuần, phản ánh lo ngại lạm phát và rủi ro gia tăng. Đồng USD, một tài sản trú ẩn khác, tăng giá so với rổ tiền tệ lớn phiên đầu tuần. Các chỉ số chứng khoán lớn của Mỹ gần như không biến động.
“Chúng tôi không cho rằng diễn biến địa chính trị ảnh hưởng lớn tới kế hoạch lãi suất của Fed. Rủi ro lạm phát được bù đắp bởi các dữ liệu trong nước. Dự báo nền kinh tế tạo thêm 55.000 việc làm trong tháng 2, và tỷ lệ thất nghiệp quanh 4,4%. Mức này đủ để Fed tin rằng thị trường lao động đang ổn định”, các nhà phân tích tại Citi cho biết.
Trong khi đó, tại một hội nghị của S&P Global ngày 2/3, cựu Chủ tịch Fed Janet Yellen cho rằng chiến sự có nguy cơ kéo lạm phát Mỹ lên cao và tăng trưởng chậm lại. Việc này “khiến Fed càng thận trọng, ngần ngại giảm lãi suất”.
Thế giới đang dõi theo diễn biến khó lường của chiến sự tại Trung Đông. “Rủi ro tăng đáng kể”, Christopher Hodge, kinh tế trưởng phụ trách Mỹ tại Natixis CIB Americas, nhận định. Ông đưa ra nhiều kịch bản, từ xung đột sớm được giải quyết và Iran có chính phủ mới, đến một cuộc căng thẳng kéo dài khiến chuỗi cung ứng toàn cầu đảo lộn.
Hodge phân tích, nếu sự đáp trả của Iran không đáng kể, tác động lên giá dầu sẽ nhanh chóng suy giảm và chỉ gây ra ảnh hưởng kinh tế tương đối nhỏ. Khi đó, chính sách lãi suất của Fed gần như không thay đổi.
Ngược lại, nếu xung đột lan rộng trong khu vực, gây tác động lan truyền đến các tuyến thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu ngoài lĩnh vực năng lượng, giá dầu sẽ duy trì trên 120 USD một thùng, tăng 50% so với hiện tại. Lúc này, cú sốc cũng sẽ không còn giới hạn ở lĩnh vực năng lượng. Tuyến vận tải biển huyết mạch gián đoạn, chi phí bảo hiểm tăng vọt và mạng lưới sản xuất toàn cầu bị ảnh hưởng. Hệ lụy là Mỹ có thể ghi nhận tăng trưởng âm, thất nghiệp tăng, thâm hụt ngân sách lớn và Fed phải nhanh chóng giảm lãi suất để ngăn suy thoái.
Hà Thu (theo Reuters, Bloomberg)