Nguyễn Bình Phương dịch
28-2-2026
Trong mùa tranh cử năm 2024, Trump hứa với cử tri rằng ông sẽ chấm dứt chiến tranh chứ không phải gây ra chiến tranh. Thay vào đó, trong năm qua, ông đã ra lệnh tấn công quân sự vào bảy quốc gia. Và ông ngày càng say máu việc can thiệp quân sự.
Ông đã ra lệnh tấn công mới vào Cộng hòa Hồi giáo Iran, với sự hợp tác của Israel, và cuộc tấn công này quy mô lớn hơn nhiều so với vụ đánh bom nhắm vào các cơ sở hạt nhân hồi tháng Sáu. Tuy nhiên, ông đã bắt đầu cuộc chiến này mà không màng giải thích cho người dân Mỹ và thế giới lý do tại sao ông lại làm như vậy. Ông cũng không buồn tham khảo ý kiến của Quốc hội, cơ quan duy nhất có quyền hiến định để tuyên chiến. Thay vào đó, ông đăng một video lúc 2:30 sáng thứ Bảy, ngay sau khi vụ đánh bom bắt đầu, trong đó ông nói rằng Iran đang gây ra “mối đe dọa cận kề” và kêu gọi lật đổ chính phủ của nước này. Lý lẽ của ông rất đáng nghi ngờ, và việc biện minh bằng video lúc nửa đêm là việc không thể chấp nhận.
Một trong những lý do ông đưa ra là việc xóa sổ chương trình hạt nhân của Iran, một mục tiêu đáng được theo đuổi. Nhưng Trump tuyên bố chương trình đó đã bị “xóa sổ” bởi cuộc tấn công hồi tháng Sáu, một tuyên bố bị cả tình báo Mỹ và cuộc tấn công mới này bác bỏ. Sự mâu thuẫn này cho thấy, ông coi thường nghĩa vụ phải nói sự thật khi đẩy quân Mỹ vào chiến tranh. Nó cũng cho thấy người dân Mỹ chớ nên tin vào những lời bảo đảm về mục tiêu và kết quả của danh sách ngày càng dài các cuộc phiêu lưu quân sự của ông ta.
Cách tiếp cận của Trump đối với Iran là liều lĩnh. Mục tiêu không được xác định rõ ràng. Ông không vận động được sự ủng hộ cần thiết trong và ngoài nước để tối đa hóa cơ hội thành công. Ông coi thường cả luật chiến tranh của Hoa Kỳ và của quốc tế.
Rõ ràng, chế độ Iran không đáng được cảm thông. Không ai nên thương tiếc cái chết của Ayatollah Ali Khamenei, lãnh đạo tối cao của Iran, người bị cho là đã thiệt mạng trong cuộc tấn công.
Chế độ này đã gây ra đau khổ kể từ cuộc cách mạng 47 năm trước – cho chính người dân của mình, cho các nước láng giềng và trên toàn thế giới. Chúng đã tàn sát hàng ngàn người biểu tình riêng trong năm nay. Chúng bỏ tù và hành quyết những người bất đồng chính kiến. Chúng đàn áp phụ nữ, người đồng tính và các nhóm thiểu số tôn giáo. Đám lãnh đạo của chúng làm giàu nhờ tham nhũng trong khi đẩy người dân lún sâu trong nghèo khó. Chúng đã tuyên bố “Chết cho nước Mỹ” kể từ khi lên nắm quyền và đã giết chết hàng trăm binh sĩ Mỹ trong khu vực, cũng như tài trợ cho chủ nghĩa khủng bố đã giết hại thường dân ở Trung Đông và thậm chí xa đến tận Argentina.
Chính phủ Iran là mối đe dọa rõ rệt bởi vì chúng kết hợp hệ tư tưởng giết người này với tham vọng hạt nhân. Iran đã nhiều lần bất chấp các thanh tra quốc tế trong những năm qua. Kể từ vụ tấn công tháng Sáu, có dấu hiệu cho thấy chính phủ này đã tái khởi động việc theo đuổi công nghệ vũ khí hạt nhân. Các tổng thống Mỹ thuộc cả hai đảng đều đã đúng khi cam kết ngăn chặn Tehran sở hữu bom hạt nhân.
Chúng tôi nhận thấy rằng việc thực hiện cam kết này có thể biện minh cho hành động quân sự vào một thời điểm nào đó. Một mặt, hậu quả của việc cho phép Iran đi theo con đường của Triều Tiên – và sở hữu vũ khí hạt nhân sau nhiều năm lợi dụng sự kiên nhẫn của cộng đồng quốc tế – là quá lớn. Mặt khác, chi phí đối đầu với Iran về chương trình hạt nhân của nước này dường như ít đáng sợ hơn so với trước đây.
Ông David Sanger của báo The Times gần đây đã giải thích, “Iran đang trải qua một giai đoạn suy yếu đáng kể về quân sự, kinh tế và chính trị”. Kể từ các cuộc tấn công ngày 7 tháng 10 năm 2023, Israel đã giảm bớt các mối đe dọa từ Hamas và Hezbollah (hai trong số các lực lượng khủng bố ủy nhiệm của Iran), tấn công trực tiếp Iran và, với sự giúp đỡ của các đồng minh, hầu như đã ngăn chặn được sức phản ứng của nước này. Việc nhận thức rõ về hạn chế của Iran đã giúp các phiến quân ở Syria tự tin tiến về Damascus và lật đổ chế độ Assad tàn bạo, một đồng minh lâu năm của Iran. Chính phủ Iran hầu như không làm gì để can thiệp. Lịch sử gần đây cho thấy rằng hành động quân sự, dù phải trả giá đắt, vẫn có thể mang lại những hậu quả tích cực.
Một tổng thống Mỹ có trách nhiệm có thể đưa ra lập luận hợp lý cho các hành động tiếp theo chống lại Iran. Cốt lõi của lập luận này cần phải là một lời giải thích rõ ràng về chiến lược, cũng như sự biện minh cho việc tấn công vào thời điểm này, khi mà Iran dường như không sắp sở hữu vũ khí hạt nhân. Chiến lược này sẽ bao gồm lời hứa tìm kiếm sự chấp thuận từ Quốc hội và hợp tác với các đồng minh quốc tế.
Ông Trump thậm chí còn không cố gắng thực hiện cách tiếp cận này. Ông ta đang nói với người dân Mỹ và thế giới rằng ông ta mong đợi sự tin tưởng mù quáng của họ. Ông ta chưa xứng đáng với sự tin tưởng đó.
Thay vào đó, ông ta đối xử với các đồng minh một cách khinh miệt. Ông ta liên tục nói dối, kể cả về kết quả của cuộc tấn công vào Iran hồi tháng Sáu. Ông ta không thực hiện được lời hứa của chính mình về việc giải quyết các cuộc khủng hoảng khác ở Ukraine, Gaza và Venezuela. Ông ta sa thải các lãnh đạo quân sự cấp cao vì họ đã không thể hiện lòng trung thành với những ý muốn chính trị của ông. Khi những người được ông bổ nhiệm phạm phải những sai lầm nghiêm trọng — chẳng hạn như Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth chia sẻ thông tin chi tiết về một cuộc tấn công quân sự nhằm vào lực lượng Houthi, một nhóm được Iran hậu thuẫn, trên một ứng dụng trò chuyện không được bảo mật — ông Trump lại che chở họ khỏi trách nhiệm. Chính quyền của ông dường như đã vi phạm luật quốc tế bằng cách, trong số những việc khác, ngụy trang một máy bay quân sự thành máy bay dân sự và bắn hai thủy thủ không có khả năng tự vệ sống sót sau cuộc tấn công ban đầu.
Một cách tiếp cận có trách nhiệm cũng sẽ bao gồm một cuộc đối thoại chi tiết với người dân Mỹ về những rủi ro. Iran vẫn là một quốc gia quân sự hóa cao độ. Tên lửa tầm trung của nước này có thể đã không gây ra nhiều thiệt hại cho Israel năm ngoái, nhưng nước này vẫn duy trì nhiều tên lửa tầm ngắn có thể áp đảo bất kỳ hệ thống phòng thủ nào và tấn công Ả Rập Xê Út, Qatar và các nước lân cận khác. Ông Trump thừa nhận điều này trong video phát lúc nửa đêm, khi ông nói rằng, “Mạng sống của những người anh hùng Mỹ dũng cảm có thể bị mất đi và chúng ta có thể có thương vong”.
Lẽ ra ông ta nên có chút can đảm để nói điều đó trong bài phát biểu Thông điệp Liên bang hôm thứ Ba, cũng như trong các bối cảnh khác trước đó. Khi một tổng thống yêu cầu binh lính và các nhà ngoại giao Mỹ mạo hiểm tính mạng, ông ta không nên lảng tránh vấn đề này.
Thấy trước sự vô trách nhiệm của Trump, một số thành viên Quốc hội đã có những bước đi để kiềm chế ông ta về vấn đề Iran. Tại Hạ viện, Dân biểu Ro Khanna (DC – California) và Thomas Massie (CH – Kentucky) đã đề xuất một nghị quyết nhằm ngăn chặn Trump phát động chiến tranh mà không có sự chấp thuận của Quốc hội. Nghị quyết nêu rõ rằng Quốc hội chưa cho phép tấn công Iran và yêu cầu rút quân Mỹ trong vòng 60 ngày. Thượng nghị sĩ Tim Kaine (DC – Virginia) và Thượng nghị sĩ Rand Paul (CH – Kentucky) đang bảo trợ một dự luật tương tự tại Thượng viện. Việc bắt đầu chiến sự không nên ngăn cản các nhà lập pháp thông qua các dự luật này. Việc Quốc hội khẳng định mạnh mẽ quyền lực là cách tốt nhất để kiềm chế tổng thống.
Việc Trump không thể trình bày rõ ràng chiến lược cho cuộc tấn công này đã tạo ra mức độ bất ổn đáng kinh ngạc. Cuộc tấn công đã thành công trong việc tiêu diệt một nhà độc tài tàn bạo, nhưng vẫn chưa rõ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Ông Trump không đưa ra được lý do nào giải thích tại sao thế giới nên kỳ vọng sự thay đổi chế độ này sẽ kết thúc tốt đẹp hơn so với các cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan hồi đầu thế kỷ này. Những cuộc chiến đó đã lật đổ các chính phủ nhưng đương nhiên đã khiến công chúng Mỹ mất niềm tin vào các hoạt động quân sự thời hạn không rõ ràng và lợi ích quốc gia không chắc chắn, đồng thời làm phẫn uất những binh lính đã trung thành phục vụ.
Giờ đây, khi chiến dịch quân sự đang diễn ra, trên hết chúng tôi mong muốn sự an toàn cho các binh sĩ Mỹ được giao nhiệm vụ tiến hành chiến dịch và sự an lành cho nhiều người dân Iran vô tội, những người đã phải chịu đựng dưới chính phủ tàn bạo của họ trong thời gian dài. Chúng tôi lấy làm tiếc rằng Trump đã không nhìn thấy mức nghiêm trọng của chiến tranh.