Nguồn: Suzanne Nossel, “Europe Is the U.S. Establishment’s Last Hope”, Foreign Policy, ngày 22/01/2026
Biên dịch: Lê Mạnh Cường
Trump khuấy động Greenland khiến nhiều người Mỹ có khuynh hướng tự do quay sang ủng hộ châu Âu.
Đối mặt với việc Tổng thống Mỹ Donald Trump khuấy động vấn đề Greenland, nhiều chính trị gia Mỹ có khuynh hướng tự do và cả những chuyên gia chính sách đối ngoại hiện đang công khai đặt hy vọng vào việc châu Âu thể hiện lập trường cứng rắn hơn để bảo vệ thế giới tự do. Trong số đó có Thống đốc bang California, Gavin Newsom. Trong tuần sự kiện tại Davos, Thuỵ Sĩ, ông đã thẳng thắn bày tỏ quan điểm của mình và cảnh báo các chính phủ nước ngoài không nên có hoạt động ngoại giao với Trump, cho rằng: “Trump giống như một con khủng long bạo chúa – các chính phủ nước ngoài hoặc là liên minh với ông ta, hoặc là sẽ bị ông ta nuốt chửng”.
Đối với nhiều nhà hoạch định chính sách đối ngoại Mỹ, gồm cả những người tiền nhiệm và tương lai, quan điểm ủng hộ bên còn lại trong một tranh chấp với Mỹ là điều không thường thấy. Tuy nhiên, việc Washington từ bỏ vai trò lãnh đạo toàn cầu của mình—cùng những đe dọa chưa từng có tiền lệ nhắm vào các đồng minh NATO trong nỗ lực kiểm soát Greenland—đã bắt đầu làm thay đổi cục diện. Dù hiện tại Trump có thể đã tạm thời nhượng bộ trong vấn đề Greenland nhưng ngày càng xuất hiện khuynh hướng trong giới này cho rằng chỉ có sự quyết tâm kiên định của Châu Âu mới có thể buộc Nhà Trắng tuân thủ các cam kết về chuẩn mực quốc tế một cách nghiêm túc hơn, cũng như giữ quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương tiếp tục tồn tại trong tương lai.
Cách tiếp cận chính sách đối ngoại mang tính phiêu lưu và liều lĩnh của Trump được tiên đoán sẽ là thảm họa đối với những cá nhân thừa nhận rằng Mỹ đang phát triển thịnh vượng trong một trật tự toàn cầu phần lớn do chính nước Mỹ tạo nên, các luật lệ và thể chế giúp sự thịnh vượng ấy vững chắc hơn và các liên minh góp phần bảo đảm an ninh quốc gia của Mỹ. Nếu Trump tiếp tục đi theo quỹ đạo hiện tại, nhiều khả năng hệ thống thương mại toàn cầu sẽ dịch chuyển theo những hướng né tránh Mỹ, các đồng minh lâu năm có khả năng xích lại gần Trung Quốc hơn, các mức thuế do chính Mỹ tự áp đặt sẽ cản trở hoạt động của doanh nghiệp Mỹ, các thể chế chính sách đối ngoại sẽ không còn hiệu quả và quân đội Mỹ có khả năng bị suy yếu do triển khai lực lượng quá mức và giảm sút nhuệ khí.
Trong bài phát biểu đáng chú ý của mình tại Diễn đàn Kinh tế thế giới Davos, Thủ tướng Canada Mark Carney cho rằng trật tự thế giới do Mỹ dẫn dắt đã kết thúc và có lẽ đã quá muộn để cứu vãn hệ thống toàn cầu duy nhất này, nơi mà bất kỳ nhà hoạch định chính sách nào hiện còn sống đều đã từng được trải nghiệm. Sự thay đổi nhanh chóng trong quan hệ giữa các nước ở phạm vi toàn cầu đang tạo nên sự phòng vệ trước một Washington đầy biến động, khiến Canada tăng cường quan hệ với Trung Quốc, Liên minh Châu Âu thúc đẩy hiệp định thương mại toàn diện với khu vực Mỹ Latinh, và Nhật Bản tăng cường hợp tác quốc phòng với Châu Âu. Các quỹ hưu trí và nhiều nhà đầu tư cũng không đứng ngoài cuộc. Dù Trump đôi lúc có thể bị dao động trước những biến động của thị trường chứng khoán nhưng trong một cuộc phỏng vấn với New York Times vào đầu tháng này, ông đã tuyên bố rằng thứ duy nhất có thể ngăn ông lại chính là “đạo đức” và “tâm trí” của chính ông.
Trong khi nhiều chuyên gia chiến lược và quan sát chính sách đối ngoại từng hy vọng rằng Ngoại trưởng Marco Rubio và các nghị sĩ Đảng Cộng hòa theo khuynh hướng quốc tế chủ nghĩa tại Quốc hội Mỹ có thể xuất hiện như những tiếng nói lý trí có khả năng tác động phần nào đến Trump nhưng điều đó có vẻ ngày càng trở thành một hy vọng hão huyền. Câu hỏi đặt ra là hiện tại liệu thứ gì có thể kiềm chế được Trump.
Nhiều cố vấn kỳ cựu và những tướng lĩnh quân đội như cựu Bộ trưởng Quốc phòng James Mattis và cựu Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mark Milley đã từng kiềm chế được bản tính hung hăng tột độ của Trump thì nay họ lại không còn ở vị trí đó. Giờ đây, khi Quốc hội do Đảng Cộng hòa kiểm soát đã đồng thuận với những hành động liều lĩnh của Trump ở Caribe, Venezuela và Syria, sẽ chẳng còn chút hy vọng nào trong việc kiềm chế các nước đi mạo hiểm, có thể thấy như trong trường hợp cố gắng giành quyền kiểm soát Greenland bất chấp việc nhiều nhà ngoại giao, giới tài chính và phần lớn người dân Mỹ coi đây là sự lạm quyền trắng trợn của Nhà Trắng. Các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể thay đổi những tính toán chiến lược ấy nhưng vẫn còn hơn chín tháng nữa mới diễn ra.
Bằng phương pháp loại trừ, nếu có bất cứ thứ gì có thể ngăn được Trump lúc này thì có lẽ là các quốc gia nước ngoài hợp lực với nhau để ngăn ông ta.
Trump có thể đã tạm thời điều chỉnh chiến lược liên quan đến Greenland nhưng châu Âu vẫn đối mặt với những vấn đề hệ trọng trong việc tìm cách tốt nhất để ứng xử với Trump khi đề cập tới Ukraine, Trung Đông và các điểm nóng toàn cầu khác. Những người từng vui mừng với ý tưởng TACO—“Trump Always Chickens Out” (Trump luôn chùn bước vào phút chót)—nay buộc phải thừa nhận rằng Trump hiếm khi lùi bước. Bất chấp việc sử dụng bom xuyên hầm ở Iran hay việc bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, rõ ràng Trump thường thực hiện các tuyên bố của mình. (“Trump often follows up” – TOFU).
Trump thường có vẻ chỉ lùi bước trong các cuộc đối đầu về ý chí khi đối thủ từ chối nhượng bộ. Ông đã đe dọa áp đặt các lệnh trừng phạt nặng nề hơn lên Nga liên quan đến cuộc chiến ở Ukraine nhưng rồi lại bỏ qua một loạt các thời hạn khi Tổng thống Nga Vladimir Putin chẳng hề nao núng. Khi Bắc Kinh gia tăng căng thẳng và trả đũa các biện pháp thuế quan trừng phạt của Mỹ vào tháng Tư, đồng thời tuyên bố dứt khoát sẽ “chiến đấu đến cùng,” Trump nhanh chóng lùi bước và chấp nhận một thỏa thuận.
Trong khi nhiều lãnh đạo độc tài đã đối đầu trực diện với Trump thì phần lớn những nhân vật được cho là bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên giá trị lại tỏ ra dè dặt hơn nhiều. Dù họ rất muốn chứng kiến châu Âu có hành động cứng rắn với Trump nhưng giới hoạch định chính sách đối ngoại của Mỹ hiểu có những rủi ro khi làm điều đó: Sự phụ thuộc sâu sắc của châu Âu vào Washington, nơi được xem là một đối tác thương mại, nhà cung cấp vũ khí và bên bảo đảm an ninh, thì có thể phải cần đến nhiều năm, thậm chí không muốn nói là hàng thập kỷ để tháo gỡ.
Các nhà lãnh đạo như Tổng thư ký NATO Mark Rutte và Thủ tướng Anh Keir Starmer đã dùng những lời tâng bốc để hy vọng có được lòng tin của Trump vì họ biết rằng không thể trông cậy vào Trump như một nhà lãnh đạo hành động lý trí. Họ tiếp cận Trump như cách một người thuần sư tử vẫn làm — bằng sự dỗ dành, những phần thưởng, lời lẽ xoa dịu và trên hết là bản năng tự vệ.
Tuy nhiên, giới quan sát ở Mỹ đã chứng kiến Trump phản bội ngay cả với một vài người bợ đỡ trung thành nhất với ông trong Quốc hội và giới kinh doanh —huống chi là đối với nhà lãnh đạo phe đối lập Venezuela María Corina Machado. Giới chuyên gia và thực thi chính sách đối ngoại Mỹ muốn thấy phía châu Âu đáp trả quyết liệt vì họ tin rằng Trump có thể nắm bắt được nỗi sợ hãi và chỉ thực sự bị tác động bởi sức mạnh. Họ cũng dần nhận ra rằng, để tồn tại trong một thế giới đang trở nên thù địch hơn, các thể chế và giá trị tự do sẽ cần phải được bảo vệ kiên quyết và thậm chí quan trọng hơn, cần có những hành động phản công để tránh bị suy yếu trước những thế lực độc tài. Họ hy vọng rằng nếu Trump thực sự tin các đồng minh của Mỹ có đủ can đảm để bỏ Washington và đi theo con đường riêng của mình thì nguy cơ gây ra những tổn hại cả về thực tế lẫn danh tiếng đối với chính quyền Trump có thể sẽ khiến Trump tỉnh ngộ.
Thật là khó để giới hoạch định chính sách đối ngoại Mỹ hình dung về một thế giới trong đó các đồng minh một thời của Mỹ miễn cưỡng thừa nhận rằng họ sẽ ổn hơn nếu tách ra khỏi quỹ đạo của một Washington đáng lo ngại. Dù bất kể vấn đề gì — chấm dứt một cuộc chiến tranh, kiềm chế khủng bố, chiến đấu với đại dịch, hay kiểm soát tương lai của trí tuệ nhân tạo — bước đi đầu tiên của Hoa Kỳ từ trước đến nay vẫn luôn là huy động các đồng minh thân cận trên toàn cầu.
Những nhà hoạch định chính sách của Mỹ có niềm tin vào hệ thống trên hiện đang khẩn cầu cách hành xử cứng rắn – một sự can thiệp quyết đoán để Washington nhận ra rằng những luận điệu và chiến thuật hiện tại sẽ làm nước Mỹ suy yếu và bị cô lập trên trường quốc tế. Chính quyền Trump đang không sẵn sàng lắng nghe thông điệp của hàng loạt các cựu quan chức, lãnh đạo quân sự, chuyên gia chính sách và các nhà phân tích, những người đã và đang đồng thanh lên tiếng cảnh báo với cường độ ngày càng tăng ở trong nước.
Trong số những hy vọng còn sót lại về việc sẽ xuất hiện một lực lượng nào đó để kiềm chế một nước Mỹ đang tự hủy hoại chính mình thì đó chính là viễn cảnh các đồng minh thân cận nhất của Washington vạch ra một lằn ranh đỏ và thách Trump vượt qua nó./.
Suzanne Nossel là nghiên cứu viên cao cấp của Trung tâm Lester Crown chuyên về chính sách đối ngoại Mỹ và trật tự quốc tế, thuộc Hội đồng Chicago về các vấn đề toàn cầu.