Phan Thế Hải
14-1-2026
Còn hơn một tháng nữa là cuộc chiến Nga xâm lược Ukraine bước sang năm thứ 5. Kế hoạch chinh phục quốc gia nhỏ bé Ukraine trong vòng ba ngày đã không xẩy ra. Những tính toán ban đầu của Putin rằng Ukraine sẽ sụp đổ nhanh, quân đội Ukraine yếu, rệu rã, Zelensky non nớt về chính trị sẽ bỏ chạy, dân chúng không kháng cự và sẽ nhanh chóng chấp nhận một chính quyền bù nhìn do Nga dựng lên.
Trái ngược với những tính toán đó, xã hội Ukraine đoàn kết chưa từng có xung quanh vị tổng thống trẻ tuổi do dân bầu ra. Việc nhiều người gọi Zelensky là “anh hùng dân tộc” không phải vì ông hoàn hảo hay không gây tranh cãi, mà vì vai trò và lựa chọn của ông trong thời khắc sinh tử của quốc gia.
Khi Nga mở cuộc tấn công toàn diện vào Ukraine, phương Tây từng đề nghị Zelensky sơ tán. Ông từ chối và nói câu đã trở thành biểu tượng: “Tôi cần đạn, không cần xe quá giang”.
Việc ở lại thủ đô giữa nguy cơ bị ám sát, cùng gia đình và chính phủ, mang ý nghĩa tinh thần cực lớn. Tinh thần đó đã giữ vững bộ máy lãnh đạo, trấn an dân chúng rằng ông sẵn sàng cùng chung chiến hào với những người dân khi tổ quốc bị xâm lăng. Hành động của ông đã gửi thông điệp, nhà nước Ukraine dẫu bé nhỏ nhưng chưa sụp đổ trước thế lực ngoại xâm mạnh gấp hàng trăm lần. Trong lịch sử, rất ít lãnh đạo dám làm điều này khi chiến tranh nổ ra.
Đối mặt với hàng triệu tấn bom đạn từ Nga, Zelensky trở thành gương mặt đại diện cho tinh thần kháng chiến của Ukraine. Có mặt ở tâm điểm của cuộc chiến tàn khốc, các bài phát biểu hằng ngày ngắn gọn, trực diện, không hoa mỹ đã truyền cảm hứng cho mỗi người dân của Ukraine. Ông vẫn xuất hiện với trang phục quân sự giản dị, gần với người lính. Ông nhấn mạnh, đây là cuộc chiến của toàn dân, không chỉ của quân đội. Đối với người Ukraine, ông không chỉ là tổng thống, mà là người cùng chia sẻ số phận.
Trước một cuộc chiến tranh bất cân xứng, Ukraine là bên yếu hơn rất nhiều so với Nga. Tuy vậy, Zelensky vẫn giữ được sự đoàn kết chính trị trong nước, huy động được sự ủng hộ quân sự – tài chính – ngoại giao lớn chưa từng có từ phương Tây. Dưới sự lãnh đạo của [mình], ông đã tránh để Ukraine bị cô lập hay “quên lãng” trên trường quốc tế. Khả năng ngoại giao thời chiến của ông được xem là một trong những yếu tố sống còn.
Trước chiến tranh, Zelensky từng bị coi thường vì ông xuất thân là diễn viên hài, thiếu kinh nghiệm chính trị – quân sự. Khi đất nước lâm nguy, ông đã biến mình từ người làm truyền thông sang nhà chỉ huy kháng chiến. Sự chuyển hóa mạnh mẽ này khiến nhiều người xem ông như hình mẫu anh hùng hiện đại. Ông không phải sinh ra để làm anh hùng, nhưng trở thành anh hùng vì hoàn cảnh lịch sử.
Zelensky chấp nhận rủi ro rất cao, phải thường xuyên đối mặt với nguy cơ bị ám sát. Ông chịu trách nhiệm trước hàng trăm nghìn thương vong và đối mặt với khả năng bị lịch sử phán xét nếu thất bại. Ông đặt số phận chính trị và sinh mệnh cá nhân gắn chặt với số phận Ukraine, điều mà nhiều lãnh đạo thường tránh.
Tuy nhiên ông cũng chỉ là con người bình thường, Zelensky không phải nhà lãnh đạo “không tì vết”. Vẫn có tranh luận về tự do báo chí, thiết quân luật, cách điều hành kinh tế thời chiến. Đây cũng là hiện tượng khó tránh khỏi, trong lịch sử, anh hùng dân tộc thường được đánh giá trước hết ở thời khắc quyết định, không phải ở trạng thái bình thường.
Zelensky được coi là anh hùng dân tộc vì ông không bỏ chạy khi đất nước nguy nan. Ông trở thành biểu tượng tinh thần của kháng cự. Ông lãnh đạo quốc gia hiệu quả trong thế yếu. Ông chấp nhận đánh cược tất cả cho sự tồn tại của Ukraine.
Dẫu chiến tranh kết thúc thế nào còn là ẩn số nhưng kiểu gì thì Zelensky vẫn được lịch sử nói đến như một di sản đạo đức, một biểu tượng được nhớ đến như người không bỏ chạy. Ông cũng là biểu tượng cho quyền tự quyết dân tộc, quốc gia nhỏ không chịu khuất phục trước cường quốc lớn. Hình tượng của ông gắn với một thời khắc, không phải một kỷ nguyên. Di sản của Zelensky không cần ông cầm quyền lâu, chỉ cần ở đúng vị trí, đúng lúc, đúng lựa chọn.
Với Putin thì ngược lại. Di sản của ông gắn chặt với thời gian cầm quyền dài, nắm trong tay bộ máy an ninh – tài nguyên – tuyên truyền. Ông tự đặt mình vào vai người “khôi phục nước Nga” nhưng chiến tranh Ukraine khiến câu chuyện đảo chiều. Nguy cơ lớn nhất với Putin khi quyền lực tan rã, di sản cũng tan theo.
Lịch sử thường rất khắc nghiệt với những nhà lãnh đạo cá nhân hóa nhà nước, đồng nhất bản thân với vận mệnh quốc gia, phát động chiến tranh nhưng không đạt thắng lợi quyết định, hơn thế còn sa lầy, lún sâu, đất nước khủng hoảng niềm tin. Putin có nguy cơ được nhớ đến như người kết thúc trật tự hậu Xô Viết nhưng không xây được trật tự mới bền vững…
Chợt nhớ một điển tích trong “Tam Quốc”, Chu Du, đại đô đốc Đông Ngô, là người tài trí, mưu lược, văn võ song toàn. Tuy nhiên, ông nhiều lần bị Gia Cát Lượng vượt qua về mưu kế, đặc biệt trong các sự kiện quanh trận Xích Bích. Vì uất ức, ghen tài và bất lực trước Gia Cát Lượng, Chu Du than thở: “Trời đã sinh ra Du, sao còn sinh ra Lượng?” Nay, thời tranh hùng ở thế kỷ 21, Putin lại than: “Trời đã sinh ra Pu, sao còn sinh ra Ze”, không biết Putin có thổ huyết rồi die hay không, hãy chờ xem!
Nguồn: Tiếng Dân