Trúc Lam
13-1-2026
Dường như trong kỷ nguyên mạng xã hội, chức danh nguyên thủ quốc gia đã được “bình dân hóa” đến mức chỉ cần đăng ảnh và chức danh trên mạng là có thể nhận thêm… một nước. Tối Chủ Nhật vừa qua, trên Truth Social, Tổng thống Donald Trump đăng tải hình ảnh của chính mình, kèm dòng chữ tự phong rất khiêm tốn: “Tổng thống lâm thời của Venezuela – nhiệm kỳ từ tháng 1/2026”. Chỉ thiếu mỗi con dấu tròn màu đỏ là đủ bộ hồ sơ hành chính.
Nếu ai còn thắc mắc Venezuela đã tổ chức bầu cử lúc nào, quốc hội nước này họp ở đâu để thông qua việc “bổ nhiệm” ấy, thì xin thưa: Không cần! Trong thế giới hậu sự thật, thủ tục pháp lý là thứ có thể rút gọn bằng một status và vài ngàn lượt chia sẻ. Hiến pháp, luật quốc tế hay công ước Liên Hiệp Quốc, suy cho cùng, đều không lan mạnh bằng một tấm ảnh có gương mặt quen thuộc.
Bối cảnh câu chuyện càng làm nó thêm phần điện ảnh. Chính quyền Trump vừa tiến hành một chiến dịch quân sự ở Caracas, bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro (cùng vợ ông) và đưa thẳng sang New York, nơi các tòa án Mỹ chờ sẵn. Venezuela trong tích tắc biến thành một “chi nhánh ngoại biên” của hệ thống tư pháp Hoa Kỳ, còn Tổng thống của họ trở thành… bị cáo quốc tế, đi máy bay một chiều.
Theo kịch bản thông thường, sau khi nguyên thủ bị bắt, bộ máy nhà nước sở tại sẽ vận hành theo quy trình hiến định. Quả nhiên, bà Delcy Rodríguez – Phó Tổng thống kiêm Bộ trưởng dầu khí – đã tuyên thệ nắm quyền Tổng thống lâm thời từ ngày 5/1/2026. Nhưng đó là kịch bản… cũ. Kịch bản mới, hấp dẫn hơn, được viết ở Washington: Hoa Kỳ sẽ “điều hành Venezuela” trong giai đoạn chuyển tiếp, đặc biệt là phần dầu mỏ – chi tiết nhỏ nhưng rất quan trọng, giống như việc mượn nhà hàng xóm rồi tiện tay quản lý luôn két sắt.
Vấn đề nảy sinh ở chỗ: Không có điều khoản nào trong luật Venezuela, luật Mỹ hay luật… vũ trụ công nhận ông Trump là Tổng thống lâm thời của Venezuela. Nhưng điều đó không làm giảm giá trị biểu tượng của status ông đăng. Bởi lẽ, trong thời đại số, “tôi đăng nên tôi tồn tại”. Chủ quyền quốc gia, từ khái niệm thiêng liêng của thế kỷ XX, nay đứng trước nguy cơ bị thay thế bởi “chủ quyền tài khoản mạng xã hội”.
Tự xưng làm Tổng thống lâm thời của một nước khác, dù chỉ trên mạng, là hành động khiến giới ngoại giao phải xoa trán. Các nước láng giềng Venezuela và những tổ chức quốc tế vốn rất dị ứng với việc một siêu cường “diễn tập” quyền lực trên lãnh thổ người khác. Ai cũng hiểu rằng hôm nay là một bài đăng vui vẻ, ngày mai có thể là một “chính phủ chuyển tiếp” trên giấy, và ngày kia là một tiền lệ nguy hiểm cho trật tự quốc tế vốn đã mong manh.
Câu chuyện cũng phơi bày một khía cạnh khác: Thông tin sai lệch giờ đây không cần phải tinh vi. Chỉ cần người đăng đủ nổi tiếng. Khi một tổng thống đương nhiệm chia sẻ hình ảnh kèm thông tin không có giá trị pháp lý, công chúng rất dễ lẫn lộn giữa biểu tượng và thực tế. Giữa “tuyên bố trên mạng” và “quyền lực ngoài đời”, khoảng cách ngày càng bị làm mờ, giống như ranh giới giữa giải trí và chính trị trên các nền tảng số.
Dĩ nhiên, bài đăng của ông Trump không thật sự thay đổi cấu trúc quyền lực quốc tế. Venezuela không bỗng nhiên đổi quốc kỳ sang hình đại bàng Mỹ, cũng không ai ở Caracas thức dậy và phát hiện Tổng thống mới đang… tweet. Nhưng nó lại làm nổi bật nhiều điều: Sự phân cực sâu sắc trong chính trị Mỹ, cách ngoại giao quốc tế có thể bị biến thành đạo cụ truyền thông, và nguy cơ “chức danh ảo” lan nhanh hơn cả sự thật.
Có lẽ điều đáng suy ngẫm nhất là: Nếu hôm nay một tổng thống có thể tự phong mình làm lãnh đạo nước khác trên mạng xã hội, thì ngày mai, liệu chúng ta có cần hộ chiếu, hay chỉ cần một tài khoản đủ nhiều người theo dõi? Trong thế giới ấy, chủ quyền không còn nằm ở hiến pháp, mà nằm ở nút “đăng bài”. Và đó mới là chi tiết khôi hài nhất của toàn bộ câu chuyện.