Nguồn: “The White House weighs how to acquire Greenland”, The Economist, 05/01/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Tham vọng của Donald Trump tại Tây Bán cầu dường như là vô hạn. Chỉ một ngày sau khi bắt giữ Nicolás Maduro, nhà lãnh đạo độc tài của Venezuela, ông Trump đã nhắm tới mục tiêu tiếp theo: Greenland. “Xét về góc độ an ninh quốc gia, chúng ta cần có Greenland”, vị tổng thống phát biểu với các phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một vào ngày 4 tháng Giêng. Các đồng minh của ông đã nhanh chóng hưởng ứng thông điệp này. Stephen Miller, một cố vấn đầy quyền lực, lập luận rằng việc Mỹ kiểm soát Greenland là yêu cầu tất yếu để siết chặt an ninh vùng Bắc Cực và bảo vệ lợi ích của NATO. Đến ngày 6/1, Nhà Trắng đã công khai đưa ra tín hiệu rằng họ không loại trừ phương án quân sự, cho biết Tổng thống Trump đang cân nhắc “nhiều lựa chọn khác nhau” để đạt được mục đích, và việc sử dụng lực lượng vũ trang “luôn là một lựa chọn”.
Ngoại trưởng Marco Rubio được cho là đã trấn an các nhà lập pháp Mỹ rằng ông Trump mong muốn mua lại Greenland, phác họa những phát ngôn hung hăng vừa qua của ông Trump thực chất chỉ là chiến thuật đàm phán. Tuy nhiên, Greenland, Đan Mạch và cả châu Âu đều rất sốc. Cách đây một năm, những lời đe dọa của ông Trump đối với vùng lãnh thổ tự trị 56.000 dân, vốn là một phần của Đan Mạch, chỉ khiến các nhà lãnh đạo châu Âu mỉa mai hoặc khó chịu. Nhưng lần này, cục diện đã khác. “Quá đủ rồi”, Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen gay gắt lên tiếng vào ngày 5 tháng Giêng. “Đừng gây áp lực, đừng bóng gió, và hãy thôi ảo tưởng về việc sáp nhập”. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cũng khẩn thiết yêu cầu ông Trump chấm dứt đe dọa, đồng thời cảnh báo rằng những tuyên bố này “cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc”. Các nước châu Âu lập tức kề vai sát cánh: từ các nhà lãnh đạo Bắc Âu, Baltic cho đến Anh và Pháp đều đồng loạt lên tiếng ủng hộ chủ quyền của Greenland và Đan Mạch. Tuy nhiên, đằng sau sự đoàn kết bên ngoài đó là một bầu không khí hoảng loạn đang bao trùm.
Như thường lệ, với ông Trump, thật khó để phân định mức độ nghiêm túc trong các ý định của ông. Cho đến nay, ông đã đưa ra đủ loại lý do để lý giải cho tham vọng chiếm lĩnh vùng lãnh thổ Bắc Cực này: từ việc khai thác tài nguyên thiên nhiên, hứa hẹn mang lại sự thịnh vượng cho người dân bản địa, cho đến mục tiêu tối thượng là củng cố an ninh quốc gia Mỹ. Những tuyên bố gần đây của ông mang âm hưởng rõ rệt của Học thuyết Monroe từ thế kỷ 19, một chính sách nhằm gạt bỏ tầm ảnh hưởng của các cường quốc bên ngoài khỏi Tây Bán cầu. “Vị trí của nó quá chiến lược… Greenland hiện đang đầy rẫy tàu thuyền của Nga và Trung Quốc bủa vây khắp nơi”, ông nhấn mạnh.
Dù một cuộc sáp nhập kiên cưỡng khó có thể xảy ra, nhưng không thể xem nhẹ tham vọng của ông Trump: ông dường như quyết tâm siết chặt gọng kìm ảnh hưởng của Mỹ lên hòn đảo Bắc Cực này và thay đổi vị thế của nó trước khi nhiệm kỳ kết thúc. Chiến lược của chính quyền Trump cho tới nay theo hướng hai gọng kìm. Một mặt, Mỹ tìm cách lôi kéo các phong trào đòi độc lập tại Greenland nhằm khoét sâu rạn nứt giữa hòn đảo này với Đan Mạch. Mặt khác, Washington dường như đang âm thầm xúc tiến một thỏa thuận riêng với chính quyền đảo này, với ý đồ có thể là gạt hoàn toàn Đan Mạch sang một bên để trực tiếp đàm phán.
Đầu tiên là quân bài độc lập. Trong năm qua, các quan chức Mỹ đã không ngừng thổi bùng ngọn lửa chia rẽ giữa Greenland và Đan Mạch. Trong chuyến thăm vào tháng Ba năm 2025, Phó Tổng thống J.D. Vance đã thẳng thừng chỉ trích Đan Mạch vì đã không đạt được kỳ vọng của người dân đảo. Ông thậm chí còn ra mặt ủng hộ phong trào ly khai khi tuyên bố rằng Mỹ sẽ “ đối thoại với người dân Greenland kể từ thời điểm đó”. Đến tháng 12, ông Trump tiếp tục gây bất ngờ khi bổ nhiệm Jeff Landry, Thống đốc bang Louisiana, một người vốn ngoại đạo với giới ngoại giao, làm đặc phái viên tại Greenland. Động thái này chẳng khác nào một lời khẳng định ngầm rằng Washington có ý định coi Greenland là một thực thể độc lập, tách rời hoàn toàn khỏi Đan Mạch.
CIA và Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA) cũng được cho là đã vào cuộc, ráo riết giám sát phong trào độc lập tại Greenland và có nhiệm vụ tìm kiếm những nhân vật có tư tưởng thân Mỹ. Chính phủ Đan Mạch năm ngoái đã phải triệu tập các nhà ngoại giao Mỹ tới ba lần vì các cáo buộc về chiến dịch gây ảnh hưởng ngầm và hoạt động gián điệp tại Greenland. Trong báo cáo đánh giá hiểm họa hàng năm vào tháng 12 vừa qua, tình báo quân đội Đan Mạch đã liệt Mỹ vào danh sách các mối lo ngại hàng đầu.
Đồng thời, ngày càng có nhiều lời bàn tán rằng chính quyền Trump đang nỗ lực đạt được một thỏa thuận riêng với Greenland. Ông Trump đã nhiều lần so sánh vấn đề này với một thương vụ bất động sản lớn, một thương vụ mà ông cho rằng sẽ mang lại sự giàu có rất lớn cho người dân Greenland. Các quan chức Mỹ đã thảo luận việc đề xuất một Hiệp ước Liên kết Tự do (COFA) cho hòn đảo này, một thỏa thuận mà họ đã từng dành cho các quốc gia nhỏ ở Thái Bình Dương. COFA cho phép lực lượng vũ trang Mỹ hoạt động tự do tại các quốc gia ký kết, với lợi ích dành cho các quốc gia này là thương mại tự do với Mỹ. Các quan chức Mỹ được cho là đã tìm cách đàm phán trực tiếp với chính phủ Greenland, nhưng cho đến nay vẫn bị từ chối.
Các quan chức Đan Mạch phản bác rằng Greenland đã có một căn cứ quân sự của Mỹ, cho phép Mỹ có quyền tự do rộng rãi trong cách thức hoạt động tại đó. Không có giới hạn rõ ràng nào về số lượng binh sĩ mà Hoa Kỳ có thể triển khai đến Greenland theo các điều khoản của hiệp ước với Đan Mạch, mặc dù bất kỳ thay đổi đáng kể nào có thể sẽ cần sự đồng ý của Đan Mạch, điều mà Mỹ có thể dễ dàng đạt được. Hơn nữa, những tuyên bố của ông Trump rằng Đan Mạch đã bỏ mặc Greenland trước sự xâm lược của Nga và Trung Quốc đã bỏ qua thực tế là chính Mỹ đã đầu tư không đủ vào khu vực này trong những thập kỷ gần đây. Mỹ từng đặt khoảng 10.000 binh sĩ tại 17 căn cứ ở Greenland trong thời Chiến tranh Lạnh. Giờ đây, họ chỉ còn chưa đến 200 binh sĩ ở đây, và chỉ còn một căn cứ phòng thủ tên lửa duy nhất.
Trong bất cứ trường hợp nào, những lời đe dọa liên tục của Mỹ về việc chiếm đóng Greenland càng chứng tỏ sự mâu thuẫn sâu sắc của chính quyền Trump đối với châu Âu. Tại các thủ đô châu Âu, cuộc tranh chấp này đã làm dấy lên những câu hỏi gần như “siêu thực”. Ngày 5 tháng 1, Bộ trưởng Ngoại giao Đức khẳng định rằng, dù thế nào đi nữa, Greenland sẽ nằm dưới sự bảo đảm an ninh theo Điều 5 của NATO – chỉ khác là lần này sẽ chống lại sự xâm lược của Mỹ. Năm ngoái, Pháp đã cân nhắc việc gửi quân đến Greenland. Mặc dù không thể sánh được với sức mạnh quân sự của Hoa Kỳ, nhưng họ có thể đóng vai trò như một ngòi nổ để nâng cao chi phí chính trị của sự can thiệp. Dù những suy nghĩ đó nghe có vẻ kỳ quặc, các quan chức châu Âu vẫn đang xem xét chúng một cách nghiêm túc.
Kể từ khi ông Trump lần đầu tiên cân nhắc việc chiếm Greenland, các quan chức Đan Mạch đã bối rối trước lập luận của ông. Họ khẳng định rằng tất cả các nhu cầu về an ninh và kinh tế của Mỹ trên hòn đảo này đều có thể đạt được thông qua các thỏa thuận hiệp ước hiện có và sự hợp tác. Nhưng những lập luận đó hầu như không gây ấn tượng gì với ông Trump. Các quan chức Đan Mạch thừa nhận rằng điều này dẫn họ đến một kết luận cuối cùng, đáng sợ hơn: chỉ có sự kiểm soát hoàn toàn của Mỹ mới đủ để thỏa mãn tham vọng của tổng thống.