Tác giả: Matthias Naß
Chuyển ngữ: Nguyễn Văn Vui
4-1-2026
Cuộc can thiệp của Mỹ vào Venezuela cho thấy Tổng thống Mỹ Donald Trump đang làm xói mòn trật tự thế giới như thế nào. Với ông ta, luật pháp quốc tế không còn là chuẩn mực ràng buộc, mà “quyền lực của kẻ mạnh” mới là nguyên tắc tối thượng. Tuy nhiên, con đường ấy cũng có thể dẫn chính Trump tới giới hạn nguy hiểm.
Đó là những hình ảnh của một chiến thắng quân sự. Vị tổng thống bị bắt, bị còng tay và mang dép lê, đứng cạnh các đặc vụ Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA), khi đặt chân xuống New York. Tại đây, Nicolás Maduro – cho đến đêm thứ Bảy vẫn là nguyên thủ quốc gia Venezuela – cùng vợ, sẽ bị đưa ra xét xử.
Nhưng những hình ảnh ấy đồng thời cũng ghi lại sự sụp đổ, có lẽ là mang tính chung cuộc, của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ – trật tự do chính Hoa Kỳ và các đồng minh thiết lập sau Thế chiến thứ Hai. Giờ đây, chính Tổng thống Mỹ Donald Trump đang chôn cất trật tự ấy.
Việc bắt giữ Nicolás Maduro ngay tại Caracas có phải là một hành động chiến tranh? Không hề, Trump và các bộ trưởng của ông nói vậy. Đó chỉ là sự “hỗ trợ pháp lý” của Bộ Quốc phòng Mỹ (nay chính thức mang tên “Bộ Chiến tranh”) cho Bộ Tư pháp. Bởi lẽ Maduro và vợ ông bị truy tố ở Mỹ với cáo buộc “khủng bố ma túy”. Đã đến lúc họ phải ra hầu tòa. Không phải là một vụ bắt cóc trên lãnh thổ có chủ quyền của nước khác, mà là một biện pháp thực thi pháp luật đã quá muộn màng.
Không quốc gia nào sánh được với quyền lực ấy
Cũng có thể nói thẳng: Nước Mỹ đang tự xử. Và qua đó chứng minh rằng, bất chấp mọi lời lẽ đạo đức từ châu Âu, rốt cuộc luật của kẻ mạnh vẫn thắng thế, chứ không phải sức mạnh của luật pháp. Lý do rất đơn giản: Quyền lực của Hoa Kỳ hiện nay dường như là vô hạn. Khi Donald Trump tại cuộc họp báo ở Mar-a-Lago tuyên bố Mỹ sở hữu “quân đội đáng sợ nhất hành tinh, vượt xa mọi đối thủ”, thì hiếm hoi thay, ông nói đúng sự thật. Không quốc gia nào trên thế giới sánh được với sức mạnh ấy, kể cả Trung Quốc.
Có lẽ chính vì thế mà cám dỗ can thiệp – một cám dỗ cố hữu của nước Mỹ – lại trỗi dậy trong Trump, người từng công kích chủ nghĩa can thiệp trong các chiến dịch tranh cử của mình. Theo đề nghị của Israel, ông ra lệnh tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran (Chiến dịch Nhát búa Nửa đêm – “Operation Midnight Hammer”). Ông điều máy bay chiến đấu tới Nigeria, với lý do bảo vệ các tín đồ Cơ Đốc giáo bị đàn áp. Ông đe dọa chế độ Tehran bằng các đợt tấn công mới nếu họ không chấm dứt việc bắn vào người biểu tình. Trump còn khoe rằng trong nhiệm kỳ đầu, ông đã cho giết cả chỉ huy Lữ đoàn Al-Quds của Iran, Qassem Soleimani, lẫn thủ lĩnh tổ chức khủng bố “Nhà nước Hồi giáo”, Abu Bakr al-Baghdadi.
Kẻ tự xử thì không cần Tòa án Hình sự Quốc tế. Cũng như Trump công khai tỏ rõ sự khinh miệt đối với Liên Hiệp Quốc. Ông tự cho mình là người duy nhất có thể chấm dứt chiến tranh và kiến tạo hòa bình. Nhưng cho đến nay, điều đó hầu như chưa thành công. Ở Dải Gaza chẳng hạn. Dù ông đã ép buộc được một lệnh ngừng bắn, nhưng từ đó đến nay không có tiến triển nào. Quân đội Israel không tiếp tục rút lui. Hamas không chịu giải giáp. Không có chính phủ, không có bộ máy hành chính. Người dân sống trong bùn lầy, lều trại bị ngập nước. Kiến tạo hòa bình – Trump vẫn chưa làm được. Càng không phải ở Ukraine.
Thế nhưng cả thế giới vẫn cúi đầu trước ông. Kể cả châu Âu. Ngay cả Trung Quốc – cường quốc duy nhất có thể đối trọng với Trump – cũng không muốn đối đầu trực diện với Hoa Kỳ. Vì thế, Bắc Kinh chỉ có thể phản đối bằng lời khi Mỹ dự định bán vũ khí cho Đài Loan trị giá hơn 11 tỷ USD – gói hỗ trợ quân sự lớn nhất từ trước đến nay mà một tổng thống Mỹ từng phê chuẩn cho hòn đảo dân chủ này. Trước “cỗ máy được tra dầu hoàn hảo” của quân đội Mỹ, như lời Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, tướng Dan Caine, nói tại Mar-a-Lago, giới lãnh đạo ở Bắc Kinh cũng không giấu nổi sự kính sợ. Điều Trump làm được ở Venezuela hiện vẫn nằm ngoài khả năng của họ ở Đài Loan.
“Nếu sống ở Havana, tôi sẽ hơi lo lắng”
Hệ quả là điều có thể đoán trước. Trump và chính quyền của ông sẽ sa vào kẻ thù muôn thuở của mọi siêu cường: Sự kiêu ngạo. Vì sao họ lại không tiếp tục? Colombia chẳng phải cũng là một “nhà nước ma túy” hay sao? Và Cuba chẳng phải đã đến lượt? Theo Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, Cuba đang bị cai trị bởi “những kẻ bất tài, già nua, lú lẫn”. Rubio nói thẳng: “Nếu tôi sống ở Havana và đang ở trong chính quyền, tôi sẽ hơi lo lắng một chút”.
Tại Washington, “Học thuyết Monroe” được ban hành từ năm 1823 đã được phủi bụi. Học thuyết này từng coi các vấn đề chính trị ở Trung và Nam Mỹ gần như là chuyện nội bộ của Hoa Kỳ. Chiến lược An ninh Quốc gia mới nay bổ sung thêm một “điều khoản Trump”. Điều khoản này công khai biện minh cho việc sử dụng “vũ lực gây chết người” và tuyên bố: “An ninh và thịnh vượng của chúng ta phụ thuộc vào vị thế thống trị của Hoa Kỳ tại Tây Bán cầu”. Donald Trump thậm chí còn tự hào gọi đó là “Học thuyết Donroe”.
Sự kiêu ngạo có thể khiến Trump đi quá xa. Với Iran. Với Cuba. Và vì Greenland, thậm chí có thể đối đầu với Đan Mạch – tức là với Liên minh châu Âu. Khi đó, ông sẽ đánh mất tài sản đối ngoại quý giá nhất của nước Mỹ: Mạng lưới liên minh được dệt nên một cách tinh vi. Chính các liên minh này đã nhân đôi sức mạnh của Hoa Kỳ. Nhưng chúng có thể trở thành nạn nhân của những hành động đơn phương, sự khó lường và tính tự cao khoa trương của Trump.
Người duy nhất có thể ngăn chặn tổng thống Mỹ là các lực lượng trong nước: Quốc hội và hệ thống tư pháp. Các thể chế dân chủ vẫn còn vận hành, và ngành tư pháp cho đến nay vẫn chưa khuất phục trước tổng thống. Ba năm tới là quãng thời gian phải chịu đựng, trong đó Trump có thể tùy tiện can thiệp vào bất kỳ điểm nào trên thế giới với đội quân đáng sợ của mình.
Nếu Quốc hội và hệ thống tư pháp không thể kiềm chế được ông ta, thì đến cuối nhiệm kỳ thứ hai của Trump, trật tự quốc tế dựa trên luật lệ rất có thể sẽ bị phá vỡ nghiêm trọng, thậm chí sụp đổ.
Nguồn: Tiếng Dân