Trương Nhân Tuấn
4-1-2026
Mỹ bắt và dẫn độ vợ chồng tổng thống Maduro của Venezuela dựa trên nguyên tắc luật học nào? có vi phạm luật quốc tế hay không?
Dựa trên các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hiệp quốc (LHQ), việc một quốc gia đưa quân đội vào lãnh thổ một quốc gia có chủ quyền khác để bắt giữ nguyên thủ quốc gia đó, có khả năng rất cao là vi phạm luật pháp quốc tế.
Điều 2(4) Hiến chương LHQ quy định: Các thành viên phải kiềm chế “đe dọa hoặc sử dụng vũ lực chống lại sự toàn vẹn lãnh thổ hoặc độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào“. Việc Mỹ cử lực lượng đặc biệt (như Delta Force) xâm nhập vào lãnh thổ Venezuela mà không có sự đồng ý của chính phủ nước sở tại để thực hiện hành vi bắt giữ, được coi là một hành động sử dụng vũ lực và vi phạm chủ quyền của Venezuela.
Ngoài ra còn có tập quán quốc tế về “Quyền miễn trừ của nguyên thủ quốc gia”. Theo tập quán quốc tế, một nguyên thủ quốc gia đương nhiệm được hưởng quyền miễn trừ tuyệt đối (immunity ratione personae) trước tòa án hình sự của nước ngoài.
Tiền lệ: Trong vụ án Arrest Warrant Case (2002) giữa Cộng hòa Dân chủ Congo và Bỉ, Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) đã khẳng định rằng, các bộ trưởng ngoại giao và nguyên thủ quốc gia đương nhiệm được hưởng quyền miễn trừ tuyệt đối khỏi sự truy tố của nước ngoài khi còn tại vị.
Tuy nhiên, phía Mỹ có thể lập luận rằng họ không công nhận ông Maduro là tổng thống hợp pháp của Venezuela (mà công nhận phe đối lập, hoặc coi ông là kẻ chiếm quyền), do đó Maduro không được hưởng quyền miễn trừ này. Lập luận này sẽ gây tranh cãi gay gắt tại LHQ vì trên thực tế Maduro vẫn đang nắm quyền kiểm soát bộ máy nhà nước và quân đội Venezuela.
Chính quyền Tổng thống Trump có thể sẽ dựa vào các cơ sở sau đây để biện minh cho hành động này, dù chúng không hoàn toàn thuyết phục dưới góc độ luật quốc tế:
Học thuyết Ker-Frisbie: Là một nguyên tắc trong luật nội địa của Mỹ (không phải luật quốc tế), cho phép tòa án Mỹ xét xử một bị cáo ngay cả khi người đó bị bắt cóc hoặc đưa về Mỹ trái phép từ nước ngoài.
Mỹ đã truy tố ông Maduro về 2 tội: Buôn bán ma túy và hỗ trợ khủng bố từ năm 2020. Mỹ có thể lập luận rằng, đây không phải hành động chống lại một quốc gia mà là hành động “tự vệ”, hoặc thực thi pháp luật, để chống lại một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia, đe dọa an ninh Mỹ.
Tiền lệ Manuel Noriega (1989): Mỹ từng đưa quân vào Panama bắt giữ Tổng thống Manuel Noriega với cáo buộc buôn ma túy. Dù Mỹ đã xét xử thành công Noriega, nhưng hành động quân sự này đã bị Đại hội đồng LHQ lên án là vi phạm luật quốc tế vào thời điểm đó.
Tóm lại, dưới góc độ pháp lý quốc tế thuần túy, hành vi “bắt và dẫn độ” Maduro về Mỹ đã vi phạm luật quốc tế.
Nó vi phạm nguyên tắc tôn trọng chủ quyền lãnh thổ.
Nó vi phạm nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác.
Nó đi ngược lại quyền miễn trừ ngoại giao của nguyên thủ quốc gia (nếu xét ông Maduro là nguyên thủ thực tế).
Hành động này của Mỹ sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm trong quan hệ quốc tế, nơi các cường quốc có thể đơn phương sử dụng vũ lực để thay đổi chế độ hoặc bắt giữ lãnh đạo nước khác dựa trên luật nội địa của mình (Thí dụ: Tập Cận Bình có thể cho lính đổ bộ vào dinh Tổng thống Đài Loan để bắt Tổng thống Lại Thanh Đức, thậm chí bao vây Quốc hội Đài Loan để buộc đảo quốc này quy hàng)…